16: Vācā
vācānurakkhī manasā susaṁvto kāyena yo akuśalaṁ na sevati|
etettayo Cone indicates the word may also be read:
vācānurakkhī manasā susaṁvuto kāyena ca akusalaṁ na kayirā,
ete tayo kammapathe visodhaye ārādhaye maggaṁ isippaveditaṁ.
kāyapradoṣaṁ rakkheyā kāyena saṁvto siyā |
kāyaduccaritaṁ hettā kāyena sucaritaṁ care This and the next 3 verses occur in the same order at the end of the Pāḷi
kāyappakopaṁ rakkheyya kāyena saṁvuto siyā,
kāyaduccaritaṁ hitvā kāyena sucaritaṁ care.
vācāpradoṣaṁ rakkheyā vācāya saṁvto siyā |
vācāduccaritaṁ hettā vācāya sucaritaṁ care ||
vacīpakopaṁ rakkheyya vācāya saṁvuto siyā,
vacīduccaritaṁ hitvā vācāya sucaritaṁ care.
manapradoṣaṁ rakkheyā manasā saṁvto siyā |
manoduccaritaṁ hettā manasā sucaritaṁ care ||
manopakopaṁ rakkheyya manasā saṁvuto siyā,
manoduccaritaṁ hitvā manasā sucaritaṁ care.
kāyena saṁvtā dhīrā vācāya utta cetasā |
sabbattha saṁvtā dhīrā te ve suparisaṁvtā ||
kāyena saṁvutā dhīrā atho vācāya saṁvutā,
manasā saṁvutā dhīrā te ve suparisaṁvutā.
porāṇam etaṁ ādhora na etaṁ ahunā-r-iva |
nindanti tohnim āsīnaṁ nindanti mitabhāṇikaṁ |
bahubhāṇikaṁ pi nindanti Lines d and e are in reverese order in the Pāḷi verse. nāsti loke anindito ||
porāṇam etaṁ atula netaṁ ajjatanām iva,
nindanti tuṇhim āsīnaṁ nindanti bahubhāṇinaṁ,
mitabhāṇinam pi nindanti natthi loke anindito.
na cābhu na ca bhaviṣyati na cetarahi vijjati |
ekāntanindito poṣo ekāntaṁ vā praśaṁsito ||
na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati
ekantaṁ nindito poso ekantaṁ vā pasaṁsito.
yañ ca bālā adhaṁmaṭṭhaṁ pūjeyu garaheyu I believe this =
aviñūṁ Scribal error, read:
yaṁ ca viñū Scribal error, read:
acchidravattiṁ medhāviṁ praṁñāśīlasamāhitaṁ ||
yañ ce viññū pasaṁsanti anuvicca suve suve,
acchiddavuttiṁ medhāviṁ paññāsīlasamāhitaṁ,
nikkhaṁ jāṁbūnadasseva ko taṁ ninditum arihati |
devā pi naṁ praśansanti brahmuṇā pi praśaṁsito ||
nekkhaṁ jambonadasseva ko taṁ ninditum arahati?
devā pi naṁ pasaṁsanti brahmunā pi pasaṁsito.
[288 ≈ Dhp 262, Dhammaṭṭhavaggo]
na vākkaraṇamātteṇa Cone indicates that this word may also be read: -
sādhurūpī naro hoti iśśukī maccharī śaṭho ||
na vākkaraṇamattena vaṇṇapokkharatāya vā
sādhurūpo naro hoti issukī maccharī saṭho.
[289ab ≈ Dhp 261ab, cd ≈ Dhp 263cd, Dhammaṭṭhavaggo]
yamhi saccaṁ ca dhammo ca viratī saṁyyamo damo |
sa vāntadoṣo medhāvī sādhurūpī ti vuccati ||
yamhi saccañ ca dhammo ca ahiṁsā saṁyamo damo,
sa ve vantamalo dhīro thero iti pavuccati.
————
yassa cetaṁ samucchinnaṁ mūlaghaccaṁ samūhataṁ
sa vantadoso medhāvī sādhurūpo ti vuccati.
bahuṁ pi ce sahitaṁ bhāṣamāno na takkaro hoti naro pramatto |
gopo va gāvo gaṇayaṁ paresaṁ na bhāgavā śāmaṇṇassa This word is written as
bahum pi ce sahitaṁ bhāsamāno na takkaro hoti naro pamatto,
gopo va gāvo gaṇayaṁ paresaṁ na bhāgavā sāmaññassa hoti.
appaṁ pi ce sahitaṁ bhāṣamāno dhammassa hoti anudhammacārī |
rāgaṁ ca doṣaṁ ca prahāya I count
anupādiyāno iha vā hure vā sa bhāgavā śāmannassa hoti Two light syllables have been replaced by one heavy one at the 5th, cf. the previous verse. ||
appam pi ce sahitaṁ bhāsamāno dhammassa hoti anudhammacārī,
rāgañ ca dosañ ca pahāya mohaṁ sammappajāno suvimuttacitto,
anupādiyāno idha vā huraṁ vā sa bhāgavā sāmaññassa hoti.
saccaṁ bhaṇe na kujjheyā Cone indicates that this word may also be read:
etehi ttihi ṭṭhāṇehi I count
saccaṁ bhaṇe na kujjheyya dajjāppasmim pi yācito,
etehi tīhi ṭhānehi gacche devāna' santike.
na ve kadāryyā devalokaṁ vrajanti This is an example of the extended Triṣṭubh, pausing at the fifth and re-starting from the same syllable. bālā hi bhe Cone indicates that this word may also be read:
dhīro tu dānaṁ anumodamāno teneva so devalokaṁ pareti ||
na ve kadariyā devalokaṁ vajanti bālā have nappasaṁsanti dānaṁ,
dhīro ca dānaṁ anumodamāno teneva so hoti sukhī parattha.
śīlavantaṁ śuciṁ dacchaṁ dhammaṭṭhaṁ saccavādinaṁ |
āttano kārakaṁ śantaṁ taṁ jano kurute priyaṁ ||
sīladassanasampannaṁ dhammaṭṭhaṁ saccavedinaṁ
attano kamma kubbānaṁ taṁ jano kurute piyaṁ.
śreyo ayoguḍā bhuttā tattā aggiśikhopamā |
yaṁ ca bhuñjeya -
seyyo ayoguḷo bhutto tatto aggisikhūpamo,
yañ ce bhuñjeyya dussīlo raṭṭhapiṇḍaṁ asaññato.
kuśo yathā dugghīto hastam evānukaṁtati |
śāmannaṁ dupparāmāṭṭhaṁ nirayāya upakaṭṭati ||
kuso yathā duggahito hattham evānukantati,
sāmaññaṁ dupparāmaṭṭhaṁ nirayāyupakaḍḍhati.
ekadhaṁmam atītassa muṣāvādissa jaṁtuno |
vitinnaparalokassa nāsti pāpaṁ akāriyaṁ -
ekaṁ dhammaṁ atītassa musāvādissa jantuno
vitiṇṇaparalokassa natthi pāpaṁ akāriyaṁ.
na hi śastaṁ suniśitaṁ viṣaṁ hālāhalaṁ tathā |
evaṁ khipraṁ atipāteti vācā dubbhāṣitā yathā ||
na hi satthaṁ sunisitaṁ visaṁ halāhalaṁ iva,
evaṁ nikaṭṭhe pāteti vācā dubbhāsitā yathā.
puruṣassa jāyamānassa kuṭhārī jāyate mukhe |
yāya chindati āttānaṁ vācaṁ dubbhāṣitaṁ bhaṇaṁ This and the next 3 verses are found in this sequence at the beginning of the verse section of Kokālikasuttaṁ, Sn. 3.10, vv. 1-4. ||
purisassa hi jātassa kuṭhāri jāyate mukhe.
yāya chindati attānaṁ bālo dubbhāsitaṁ bhaṇaṁ.
yo hi nindiye praśaṁsati uttavā nindati yo praśaṁsiye This line shows the variant opening in which the first syllable has to be counted as light to fit the metre. |
vicināti mukhena so kaliṁ kalinā tena sukhaṁ na vindati ||
yo nindiyaṁ pasaṁsati The opening is one syllable short, we could correct it by reading
vicināti mukhena so kaliṁ kalinā tena sukhaṁ na vindati.
appāmātto ayaṁ kalī yo akkhehi dhanaṁ parājaye |
sabbassaṁ pi sahāpi āttanā This is a secondary posterior line, where we would expect a prior line.
ayam eva mahataro Cone indicates that this word may also be read:
appamatto ayaṁ kali The opening is again one syllable short, yo akkhesu dhanaparājayo, The cadence is wrong here, we can correct it by reading
sabbassāpi sahāpi attanā
ayam eva mahantaro kali yo sugatesu manaṁ padosaye.
śataṁ sahasrāṇi nirabbudānāṁ chattrīśatiṁ paṁca ca abbudāni |
yaṁ ayiragarahī We have to ignore the svarabhakti twice in this compound to produce the normal opening; -
sataṁ sahassānaṁ This break is unusual in that it has a heavy 6th syllable, but it does occur in this form in the early texts as I have shown in my study of the
yam ariyagarahī nirayaṁ upeti vācaṁ manañ ca paṇidhāya pāpakaṁ.
kallāṇim eva bhāṣeyā na 'ssa mucceya pāpikā |
mokkho kallāṇiye śreyo muttā tapati pāpikāṁ ||
kalyāṇim eva muñceyya na hi muñceyya pāpikaṁ,
mokkho kalyāṇiyā sādhu mutvā tappati pāpikaṁ
kallāṇim eva seveyā na 'ssa mucceya pāpikā |
mokkho kallāṇiye śreyo muttā tapati pāpikāṁ ||
kalyāṇim eva muñceyya na hi muñceyya pāpikaṁ,
mokkho kalyāṇiyā sādhu mutvā tapati pāpikaṁ
vācaṁ bhāṣeyā kallāṇiṁ na 'ssa mucceya pāpikā Cone indicates that this word may also be read:
jātaṁ krodhaṁ nivāreyā so biṣabbhi nirujjhati I can find no parallel to this pādayuga in the Pāḷi texts. ||
kalyāṇim eva muñceyya na hi muñceyya pāpikaṁ,
mokkho kalyāṇiyā sādhu mutvā tappati pāpikaṁ
Vācāvarggaḥ