Mahāparinibbānasuttaṁ (DN 16)
[Paṭhamabhāṇavāraṁ]
[12: Pāṭaligāmamāpanaṁ] cf. Pāṭaligāmiyasuttaṁ, Part Two (Ud. 8-6); Bhessajjakkhandakaṁ: Sunīdhavassakāravatthu, Vin. Mhv. 1.228-230.
Tena kho pana samayena Sunīdha-Vassakārā ChS, Thai: Sunidha, throughout. Magadhamahāmattā Pāṭaligāmenagaraṁ māpenti Vajjīnaṁ paṭibāhāya. Tena kho pana samayena ChS: Tena samayena. sambahulā Devatāyo, sahassasahasseva, ChS, Thai: sahasseva; PTS: sahassass’ eva, here and below - I don't understand this form. Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhanti. BJT, Thai, ChS: pariggaṇhanti, and similarly throughout. PED always quotes the ungeminated form. [156]
Yasmiṁ padese mahesakkhā Devatā vatthūni parigaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [157]
Yasmiṁ Thai: Yamhi, here and below, alternate form of the locative. padese majjhimā BJT: majjhīmā, printing error. Devatā vatthūni parigaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [158]
Yasmiṁ padese nīcā Devatā vatthūni parigaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [159]
Addasā kho Bhagavā Dibbena cakkhunā, visuddhena atikkantamānusakena, tā Devatāyo BJT: Devatāye, printing error. sahassasahasseva Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhantiyo. Atha kho Bhagavā rattiyā paccūsasamaye Thai, PTS: paccusa-, PED favours long -ū-. paccuṭṭhāya, āyasmantaṁ Ānandaṁ āmantesi: [160]
“Ko nu kho ChS: ke nu kho, perhaps printing error. Ānanda Pāṭaligāme nagaraṁ māpetī?” ti BJT: māpentī ti, which lacks concinnity. [161]
“Sunīdha-Vassakārā Bhante Magadhamahāmattā Pāṭaligāme nagaraṁ māpenti Vajjīnaṁ paṭibāhāyā.” ti [162]
“Seyyathā pi Ānanda Devehi Tāvatiṁsehi saddhiṁ ChS adds Sakko. mantetvā, evam-eva kho Ānanda Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Pāṭaligāme nagaraṁ māpenti Vajjīnaṁ paṭibāhāya. Idhāhaṁ Ānanda addasaṁ Dibbena cakkhunā, visuddhena atikkantamānusakena, sambahulā Devatāyo sahassasahasseva Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhantiyo. [163]
Yasmiṁ BJT, ChS add Ānanda. padese mahesakkhā Devatā vatthūni parigaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [164]
Yasmiṁ padese majjhimā Devatā vatthūni parigaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [165]
Yasmiṁ padese nīcā Devatā vatthūni parigaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [166]
Yāvatā Ānanda Ariyaṁ āyatanaṁ, yāvatā vaṇippatho, Thai: viṇippatho. idaṁ agganagaraṁ bhavissati Pāṭaliputtaṁ puṭabhedanaṁ. Pāṭaliputtassa kho Ānanda tayo antarāyā bhavissanti: aggito vā udakato vā mithubhedā vā.” ti [167]
Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā, ekam-antaṁ aṭṭhaṁsu. Ekam-antaṁ ṭhitā kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavantaṁ etad-avocuṁ: [168]
“Adhivāsetu no bhavaṁ Thai: no Bhante bhavaṁ; ChS: no Bhante. Gotamo, ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ Bhikkhusaṅghenā.” ti [169]
Adhivāsesi Bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavato adhivāsanaṁ viditvā, yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā, sake āvasathe, paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā, Bhagavato kālaṁ ārocāpesuṁ: BJT: ārocepesuṁ; Thai, ChS: ārocepāsuṁ. [170]
“Kālo bho Gotama niṭṭhitaṁ bhattan.”-ti [171]
Atha kho Bhagavā, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā, pattacīvaram-ādāya, saddhiṁ Bhikkhusaṅghena, yena Sunīdha-Vassakārānaṁ Magadhamahāmattānaṁ āvasatho tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, paññatte āsane nisīdi. [172]
Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Buddhappamukhaṁ Bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena PTS: khādaniyena bhojaniyena, and similarly throughout, PED favours the long vowel in these forms. sahatthā santappesuṁ sampavāresuṁ. Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā, Bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ, PTS: oṇīta-, PED favours the dental. aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā, ekam-antaṁ nisīdiṁsu. [173]
Ekam-antaṁ nisinne kho Sunīdha-Vassakāre Magadhamahāmatte Bhagavā imāhi gāthāhi anumodi: [174]
−−⏑−¦−−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− mavipulā
“Yasmiṁ padese kappeti vāsaṁ, paṇḍitajātiyo PTS: -jātiko.
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− pathyā All verse lines in this sutta from here on should be understood as pathyā Siloka unless otherwise stated.
Sīlavantettha bhojetvā, saññate brahmacārino, BJT, ChS, PTS: brahmacārayo, but the correct form for plural masculines in -ī is -ino.
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
Yā tattha Devatā āsuṁ PTS: assu. The translation would then be: who may be in that place. tāsaṁ dakkhiṇam-ādise. [175]
−−⏑−¦−⏑−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− ravipulā
Tā pūjitā pūjayanti mānitā mānayanti naṁ.
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
Tato naṁ anukampanti, mātā puttaṁ va orasaṁ,
−⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− irregular prior opening
Devatānukampito poso sadā bhadrāni passatī.” ti [176]
Atha kho Bhagavā Sunīdha-Vassakāre Magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā, uṭṭhāyāsanā, pakkāmi. Tena kho pana samayena Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā BJT, PTS: anubaddhā. honti: [177]
“Yenajja samaṇo Gotamo dvārena nikkhamissati taṁ Gotamadvāraṁ nāma bhavissati, yena titthena Gaṅgaṁ nadiṁ Thai: Gaṅgānadiṁ, compound form of text reading. tarissati taṁ Gotamatitthaṁ nāma bhavissatī.” ti Atha kho Bhagavā yena dvārena nikkhami taṁ Gotamadvāraṁ nāma ahosi. [178]
Atha kho Bhagavā yena Gaṅgā nadī tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena Gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā. Appekacce manussā nāvaṁ pariyesanti, appekacce uḷumpaṁ pariyesanti, appekacce kullaṁ bandhanti, apārāpāraṁ BJT: orā pāraṁ; Thai: pārā pāraṁ; PTS: aparāparaṁ, here and below. gantukāmā. [179]
Atha kho Bhagavā seyyathā pi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya, ChS: samiñjeyya, similarly throughout. Although there is no historical reason for the doubling of the consonant it appears this is the normal way the form is written in Pāḷi. evam-eva PTS: evam evaṁ. Gaṅgāya nadiyā orimatīre Thai: orime tīre, parsed form of the compound. antarahito, pārimatīre Thai: pārime tīre, parsed form of the compound. paccuṭṭhāsi saddhiṁ Bhikkhusaṅghena. [180]
Addasā kho Bhagavā te manusse, appekacce nāvaṁ pariyesante, appekacce uḷumpaṁ pariyesante, appekacce kullaṁ bandhante, apārāpāraṁ gantukāme. [181]
Atha kho Bhagavā, etam-atthaṁ viditvā, tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: [182]
−⏑−⏑¦−⏑−⏑− Vetālīya
“Ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ,
−−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Opacchandasaka This line is hypermetrical by 2 measures, and the last line is a prior line in posterior position. Not understanding the metre, Rhys-Davids in his translation suggests rewriting the lines which is not neccesary.
Setuṁ katvāna, visajja pallalāni.
−−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vetālīya
Kullaṁ hi jano pabandhati, Thai: kullaṁ jano ca bandhati, probably an attempt to conform the metre to a Siloka.
−−−¦−⏑−⏑− Vetālīya prior line
Tiṇṇā medhāvino janā.” ti Thai omits ti. [183]
Paṭhamabhāṇavāraṁ ChS: Paṭhamabhāṇavāro; PTS Paṭhamaka-Bhāṇavāraṁ.
last updated: June 2008