Jātaka-aṭṭhakathā, Ekakanipāto

Sace {1.169} mucce pecca mucce ti idaṁ satthā jetavane viharanto devatānaṁ āyācanabalikammaṁ ārabbha kathesi. Tadā kira manussā vaṇijjāya gacchantā pāṇe vadhitvā devatānaṁ balikammaṁ katvā: “Mayaṁ anantarāyena atthasiddhiṁ patvā āgantvā puna tumhākaṁ balikammaṁ karissāmā” ti āyācitvā gacchanti. Tatthānantarāyena atthasiddhiṁ patvā āgatā: “Devatānubhāvena idaṁ jātan”-ti maññamānā bahū pāṇe vadhitvā āyācanato muccituṁ balikammaṁ karonti, taṁ disvā bhikkhū: “Atthi nu kho, bhante, ettha attho” ti bhagavantaṁ pucchiṁsu. Bhagavā atītaṁ āhari.

Atīte kāsiraṭṭhe ekasmiṁ gāmake kuṭumbiko gāmadvāre ṭhitanigrodharukkhe devatāya balikammaṁ paṭijānitvā anantarāyena āgantvā bahū pāṇe vadhitvā: “Āyācanato muccissāmī” ti rukkhamūlaṁ gato. Rukkhadevatā khandhaviṭape ṭhatvā imaṁ gāthamāha.

1. Sace mucce pecca mucce, muccamāno hi bajjhati,
Na hevaṁ dhīrā muccanti, mutti bālassa bandhanan-ti.

Tattha sace mucce pecca mucce ti bho purisa, tvaṁ sace mucce yadi muccitukāmosi. Pecca mucce ti yathā paraloke na bajjhasi, evaṁ muccāhi. Muccamāno hi bajjhatī ti yathā pana tvaṁ pāṇaṁ vadhitvā muccituṁ icchasi, evaṁ muccamāno hi pāpakammena bajjhati. Tasmā na hevaṁ dhīrā muccantī ti ye paṇḍitapurisā, te evaṁ paṭissavato na muccanti. Kiṁkāraṇā? Evarūpā hi mutti bālassa bandhanaṁ, esā pāṇātipātaṁ katvā mutti nāma bālassa bandhanam-eva hotīti dhammaṁ desesi. Tato paṭṭhāya manussā evarūpā pāṇātipātakammā viratā dhammaṁ caritvā devanagaraṁ pūrayiṁsu.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā anusandhiṁ ghaṭetvā jātakaṁ samodhānesi: “Ahaṁ tena samayena rukkhadevatā ahosin”-ti.