Jātaka-aṭṭhakathā, Ekakanipāto

Ñātametaṁ {1.173} kuruṅgassā ti idaṁ satthā veḷuvane viharanto devadattaṁ ārabbha kathesi. Ekasmiñhi samaye dhammasabhāyaṁ sannipatitā bhikkhū: “Āvuso devadatto tathāgatassa ghātanatthāya dhanuggahe payojesi, silaṁ pavijjhi, dhanapālaṁ vissajjesi, sabbathā pi dasabalassa vadhāya parisakkatī” ti devadattassa avaṇṇaṁ kathentā nisīdiṁsu. Satthā āgantvā paññattāsane nisinno: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchi. Bhante, devadatto tumhākaṁ vadhāya parisakkatīti tassa aguṇakathāya sannisinnāmhāti. Satthā: “Na, bhikkhave, devadatto idāneva mama vadhāya parisakkati, pubbe pi mama vadhāya parisakki yeva, na ca pana maṁ vadhituṁ asakkhī” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto kuruṅgamigo hutvā ekasmiṁ araññāyatane phalāni khādanto vasati. So ekasmiṁ kāle phalasampanne sepaṇṇirukkhe sepaṇṇiphalāni khādati. Atheko gāmavāsī aṭṭakaluddako phalarukkhamūlesu migānaṁ padāni upadhāretvā uparirukkhe aṭṭakaṁ bandhitvā tattha nisīditvā phalāni khādituṁ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā tesaṁ maṁsaṁ vikkiṇanto jīvikaṁ kappeti. So ekadivasaṁ tasmiṁ rukkhamūle bodhisattassa padavaḷañjaṁ disvā tasmiṁ sepaṇṇirukkhe aṭṭakaṁ bandhitvā pāto va bhuñjitvā sattiṁ ādāya vanaṁ pavisitvā taṁ rukkhaṁ āruhitvā aṭṭake nisīdi. Bodhisatto pi pāto va vasanaṭṭhānā nikkhamitvā: “Sepaṇṇiphalāni khādissāmī” ti āgamma taṁ rukkhamūlaṁ sahasāva apavisitvā: “Kadāci aṭṭakaluddakā rukkhesu aṭṭakaṁ bandhanti, atthi nu kho evarūpo upaddavo” ti pariggaṇhanto bāhirato va aṭṭhāsi.

Luddako pi bodhisattassa anāgamanabhāvaṁ ñatvā aṭṭake nisinno va {1.174} sepaṇṇiphalāni khipitvā khipitvā tassa purato pātesi. Bodhisatto: “Imāni phalāni āgantvā mayhaṁ purato patanti, atthi nu kho upari luddako” ti punappunaṁ ullokento luddakaṁ disvā apassanto viya hutvā: “Ambho, rukkha-pubbe tvaṁ olambakaṁ cārento viya ujukam-eva phalāni pātesi, ajja pana te rukkhadhammo pariccatto, evaṁ tayā rukkhadhamme pariccatte aham-pi aññaṁ rukkhamūlaṁ upasaṅkamitvā mayhaṁ āhāraṁ pariyesissāmī” ti vatvā imaṁ gāthamāha.

1. Ñātametaṁ kuruṅgassa, yaṁ tvaṁ sepaṇṇi seyyasi,
Aññaṁ sepaṇṇi gacchāmi, na me te ruccate phalan-ti.

Tattha ñātan-ti pākaṭaṁ jātaṁ. Etan-ti idaṁ. Kuruṅgassā ti kuruṅgamigassa. Yaṁ tvaṁ sepaṇṇi seyyasī ti yaṁ tvaṁ ambho sepaṇṇirukkha purato phalāni pātayamāno seyyasi viseyyasi visiṇṇaphalo hosi, taṁ sabbaṁ kuruṅgamigassa pākaṭaṁ jātaṁ. Na me te ruccate phalan-ti evaṁ phalaṁ dadamānāya na me tava phalaṁ ruccati, tiṭṭha tvaṁ, ahaṁ aññattha gacchissāmīti agamāsi.

Athassa luddako aṭṭake nisinno va sattiṁ khipitvā: “Gaccha, viraddho dānimhi tan”-ti āha. Bodhisatto nivattitvā ṭhito āha: “Ambho purisa, idānīsi kiñcā pi maṁ viraddho, aṭṭha pana mahāniraye soḷasaussadaniraye pañcavidhabandhanādīni ca kammakāraṇāni aviraddhoyevāsī” ti. Evañca pana vatvā palāyitvā yathāruciṁ gato, luddo pi otaritvā yathāruciṁ gato.

Satthāpi: “Na, bhikkhave, devadatto idāneva mama vadhāya parisakkati, pubbe pi parisakki yeva, na ca pana maṁ vadhituṁ asakkhī” ti imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā anusandhiṁ ghaṭetvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā aṭṭakaluddako devadatto ahosi, kuruṅgamigo pana aham-eva ahosin”-ti.