Jātaka-aṭṭhakathā, Ekakanipāto

Sāvatthivāsī kireko kuṭumbiko bhariyāya kālakatāya pabbaji. So pabbajanto attano pariveṇañca aggisālañca bhaṇḍagabbhañca kāretvā bhaṇḍagabbhaṁ sappitaṇḍulādīhi pūretvā pabbaji. Pabbajitvā ca pana attano dāse pakkosāpetvā yathārucitaṁ āhāraṁ pacāpetvā bhuñjati, bahuparikkhāro ca ahosi, rattiṁ aññaṁ nivāsanapārupanaṁ hoti, divā aññaṁ. Vihārapaccante vasati. Tassekadivasaṁ cīvarapaccattharaṇādīni nīharitvā pariveṇe pattharitvā sukkhāpentassa sambahulā jānapadā bhikkhū senāsanacārikaṁ āhiṇḍantā pariveṇaṁ gantvā cīvarādīni disvā: “Kassimānī” ti pucchiṁsu. So: “Mayhaṁ, āvuso” ti āha. “Āvuso, idam-pi cīvaraṁ, idam-pi nivāsanaṁ, idam-pi paccattharaṇaṁ, sabbaṁ tuyhamevā” ti? “Āma mayhamevā” ti. “Āvuso bhagavatā tīṇi cīvarāni anuññātāni, tvaṁ evaṁ appicchassa buddhassa sāsane pabbajitvā evaṁ bahuparikkhāro jāto, ehi taṁ dasabalassa santikaṁ nessāmā” ti taṁ ādāya satthu santikaṁ agamaṁsu.

Satthā disvāva: “Kiṁ nu kho, bhikkhave {1.127}, anicchamānakaṁ yeva bhikkhuṁ gaṇhitvā āgatatthā” ti āha. “Bhante, ayaṁ bhikkhu bahubhaṇḍo bahuparikkhāro” ti. “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu bahubhaṇḍo” ti?

Satthā taṁ bhikkhuṁ: “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu bahubhaṇḍo” ti pucchi. “Āma, bhante” ti. “Kiṁkāraṇā tvaṁ bhikkhu bahubhaṇḍo jātosī” ti? So ettakaṁ sutvāva kuddho nivāsanapārupanaṁ chaḍḍetvā: “Iminā dāni nīhārena vicarāmī” ti satthu purato naggo aṭṭhāsi. Manussā: “Dhī dhī” ti āhaṁsu. So tato palāyitvā hīnāyāvatto. Bhikkhū dhammasabhāyaṁ sannisinnā: “Satthu nāma purato evarūpaṁ karissatī” ti tassa aguṇakathaṁ kathesuṁ. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti bhikkhū pucchi. Bhante, “so hi nāma bhikkhu tumhākaṁ purato catuparisamajjhe hirottappaṁ pahāya gāmadārako viya naggo ṭhatvā manussehi jigucchiyamāno hīnāyāvattitvā sāsanā parihīno” ti tassa aguṇakathāya nisinnāmhāti. Satthā: “Na, bhikkhave, idāneva so bhikkhu hirottappābhāvena ratanasāsanā parihīno, pubbe itthiratanapaṭilābhato pi parihīnoyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte {1.207} paṭhamakappe catuppadā sīhaṁ rājānaṁ akaṁsu, macchā ānandamacchaṁ, sakuṇā suvaṇṇahaṁsaṁ. Tassa pana suvaṇṇahaṁsarājassa dhītā haṁsapotikā abhirūpā ahosi. So tassā varaṁ adāsi, sā attano cittarucitaṁ sāmikaṁ vāresi. Haṁsarājā tassā varaṁ datvā himavante sabbe sakuṇe sannipātāpesi, nānappakārā haṁsamorādayo sakuṇagaṇā samāgantvā ekasmiṁ mahante pāsāṇatale sannipatiṁsu. Haṁsarājā: “Attano cittarucitaṁ sāmikaṁ āgantvā gaṇhātū” ti dhītaraṁ pakkosāpesi. Sā sakuṇasaṅghaṁ olokentī maṇivaṇṇagīvaṁ citrapekhuṇaṁ moraṁ disvā: “Ayaṁ me sāmiko hotū” ti ārocesi. Sakuṇasaṅghā moraṁ upasaṅkamitvā āhaṁsu: “Samma mora, ayaṁ rājadhītā ettakānaṁ sakuṇānaṁ majjhe sāmikaṁ rocentī tayi ruciṁ uppādesī” ti. Moro: “Ajjā pi tāva me balaṁ na passatī” ti atituṭṭhiyā hirottappaṁ bhinditvā tāva mahato sakuṇasaṅghassa majjhe pakkhe pasāretvā naccituṁ ārabhi, naccanto appaṭicchanno ahosi.

Suvaṇṇahaṁsarājā lajjito: “Imassa neva ajjhattasamuṭṭhānā hirī atthi, na bahiddhāsamuṭṭhānaṁ ottappaṁ, nāssa bhinnahirottappassa mama dhītaraṁ dassāmī” ti sakuṇasaṅghamajjhe imaṁ gāthamāha.

Tattha rudaṁ manuññan-ti ta-kārassa da-kāro kato, rutaṁ manāpaṁ, vassitasaddo madhuroti attho. Rucirā ca piṭṭhī ti piṭṭhi pi te citrā ceva sobhanā ca. Veḷuriyavaṇṇūpanibhā ti veḷuriyamaṇivaṇṇasadisā. Byāmamattānī ti ekabyāmappamāṇāni. Pekhuṇānī ti piñchāni. Naccena te dhītaraṁ no dadāmī ti hirottappaṁ bhinditvā naccitabhāveneva te evarūpassa nillajjassa dhītaraṁ no dadāmīti.

Vatvā haṁsarājā tasmiṁ yeva parisamajjhe attano bhāgineyyassa haṁsapotakassa dhītaraṁ adāsi. Moro haṁsapotikaṁ alabhitvā {1.208} lajjitvā tato va uppatitvā palāyi. Haṁsarājā pi attano vasanaṭṭhānam-eva gato.

Satthā: “Na, bhikkhave, idāneva esa hirottappaṁ bhinditvā ratanasāsanā parihīno, pubbe pi itthiratanapaṭilābhato parihīnoyevā” ti imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā anusandhiṁ ghaṭetvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā moro bahubhaṇḍiko ahosi, haṁsarājā pana aham-eva ahosin”-ti.