Jātaka-aṭṭhakathā, Ekakanipāto

Nakkhattaṁ {1.257} patimānentan-ti idaṁ satthā jetavane viharanto aññataraṁ ājīvakaṁ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṁ kirekaṁ kuladhītaraṁ janapade eko kulaputto attano puttassa vāretvā: “Asukadivase nāma gaṇhissāmī” ti divasaṁ ṭhapetvā tasmiṁ divase sampatte attano kulūpakaṁ ājīvakaṁ pucchi: “Bhante, ajja mayaṁ ekaṁ maṅgalaṁ karissāma, sobhanaṁ nu kho nakkhattan”-ti. So: “Ayaṁ maṁ paṭhamaṁ apucchitvāva divasaṁ ṭhapetvā idāni paṭipucchati, hotu, sikkhāpessāmi nan”-ti kujjhitvā: “Ajja asobhanaṁ nakkhattaṁ, mā ajja maṅgalaṁ karittha, sace karissatha, mahāvināso bhavissatī” ti āha. Tasmiṁ kule manussā tassa saddahitvā taṁ divasaṁ na gacchiṁsu. Nagaravāsino sabbaṁ maṅgalakiriyaṁ katvā tesaṁ anāgamanaṁ disvā: “Tehi ajja divaso ṭhapito, no ca kho āgatā, amhākam-pi bahu vayakammaṁ kataṁ, kiṁ no tehi, amhākaṁ dhītaraṁ aññassa dassāmā” ti yathākateneva maṅgalena dhītaraṁ aññassa kulassa adaṁsu.

Itare punadivase āgantvā: “Detha no dārikan”-ti āhaṁsu. Atha ne sāvatthivāsino: “Janapadavāsino nāma tumhe gahapatikā pāpamanussā divasaṁ ṭhapetvā avaññāya na āgatā, āgatamaggeneva paṭigacchatha, amhehi aññesaṁ dārikā dinnā” ti paribhāsiṁsu. Te tehi saddhiṁ kalahaṁ katvā dārikaṁ alabhitvā yathāgatamaggeneva gatā. Tena pi ājīvakena tesaṁ manussānaṁ maṅgalantarāyassa katabhāvo bhikkhūnaṁ antare pākaṭo jāto. Te bhikkhū dhammasabhāyaṁ sannipatitā: “Āvuso, ājīvakena kulassa maṅgalantarāyo kato” ti kathayamānā nisīdiṁsu. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchi. Te: “Imāya nāmā” ti kathayiṁsu. “Na, bhikkhave, idāneva ājīvako tassa kulassa maṅgalantarāyaṁ karoti, pubbe pi esa tesaṁ kujjhitvā maṅgalantarāyaṁ akāsiyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente nagaravāsino janapadavāsīnaṁ dhītaraṁ vāretvā divasaṁ ṭhapetvā attano kulūpakaṁ ājīvakaṁ pucchiṁsu: “Bhante, ajja amhākaṁ ekā maṅgalakiriyā, sobhanaṁ nu kho nakkhattan”-ti. So: “Ime attano ruciyā divasaṁ ṭhapetvā idāni maṁ pucchantī” ti kujjhitvā: “Ajja nesaṁ maṅgalantarāyaṁ karissāmī” ti cintetvā: “Ajja asobhanaṁ {1.258} nakkhattaṁ, sace karotha, mahāvināsaṁ pāpuṇissathā” ti āha. Te tassa saddahitvā na gamiṁsu. Janapadavāsino tesaṁ anāgamanaṁ ñatvā: “Te ajja divasaṁ ṭhapetvā pi na āgatā, kiṁ no tehi, aññesaṁ dhītaraṁ dassāmā” ti aññesaṁ dhītaraṁ adaṁsu. Nagaravāsino punadivase āgantvā dārikaṁ yāciṁsu. Janapadavāsino: “Tumhe nagaravāsino nāma chinnahirikā gahapatikā, divasaṁ ṭhapetvā dārikaṁ na gaṇhittha, mayaṁ tumhākaṁ anāgamanabhāvena aññesaṁ adamhā” ti. Mayaṁ ājīvakaṁ paṭipucchitvā: “‘nakkhattaṁ na sobhanan’-ti nāgatā, detha no dārikan”-ti. “Amhehi tumhākaṁ anāgamanabhāvena aññesaṁ dinnā, idāni dinnadārikaṁ kathaṁ puna ānessāmā” ti.

Evaṁ tesu aññamaññaṁ kalahaṁ karontesu eko nagaravāsī paṇḍitapuriso ekena kammena janapadaṁ gato tesaṁ nagaravāsīnaṁ: “Mayaṁ ājīvakaṁ pucchitvā nakkhattassa asobhanabhāvena nāgatā” ti kathentānaṁ sutvā: “Nakkhattena ko attho, nanu dārikāya laddhabhāvo va nakkhattan”-ti vatvā imaṁ gāthamāha.

Tattha patimānentan-ti olokentaṁ, “idāni nakkhattaṁ bhavissati, idāni nakkhattaṁ bhavissatī” ti āgamayamānaṁ. Attho bālaṁ upaccagā ti etaṁ nagaravāsikaṁ bālaṁ dārikāpaṭilābhasaṅkhāto attho atikkanto. Attho atthassa nakkhattan-ti yaṁ atthaṁ pariyesanto carati, so paṭiladdho attho va atthassa nakkhattaṁ nāma. Kiṁ karissanti tārakā ti itare pana ākāse tārakā kiṁ karissanti, kataraṁ atthaṁ sādhessantī ti attho.