Jātaka-aṭṭhakathā, Dukanipāto

Addhā pādañjalī sabbe ti idaṁ satthā jetavane viharanto lāḷudāyītheraṁ ārabbha kathesi. Ekasmiñhi divase dve aggasāvakā pañhaṁ vinicchinanti, bhikkhū pañhaṁ suṇantā there pasaṁsanti. Lāḷudāyīthero pana parisantare nisinno: “Ete amhehi samaṁ kiṁ jānantī” ti oṭṭhaṁ bhañji. Taṁ disvā therā uṭṭhāya pakkamiṁsu, parisā bhijji. Dhammasabhāyaṁ bhikkhū kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso lāḷudāyī, dve aggasāvake garahitvā oṭṭhaṁ bhañjī” ti. Taṁ sutvā satthā: “Na, bhikkhave, idāneva, pubbe pi lāḷudāyī ṭhapetvā oṭṭhabhañjanaṁ tato uttari aññaṁ na jānātī” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte {2.264} bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto tassa atthadhammānusāsako amacco ahosi. Rañño pādañjalī nāma putto lālo dandhaparisakkano ahosi. Aparabhāge rājā kālamakāsi. Amaccā rañño matakiccāni katvā: “Taṁ rajje abhisiñcissāmā” ti mantayamānā rājaputtaṁ pādañjaliṁ āhaṁsu. Bodhisatto pana: “Ayaṁ kumāro lālo dandhaparisakkano, pariggahetvā naṁ abhisiñcissāmā” ti āha. Amaccā vinicchayaṁ sajjetvā kumāraṁ samīpe nisīdāpetvā aḍḍaṁ vinicchinantā na sammā vinicchiniṁsu. Te assāmikaṁ sāmikaṁ katvā kumāraṁ pucchiṁsu: “kīdisaṁ, kumāra, suṭṭhu aḍḍaṁ vinicchinimhā” ti. So oṭṭhaṁ bhañji. Bodhisatto: “Paṇḍito vata maññe kumāro, asammāvinicchitabhāvo tena ñāto bhavissatī” ti maññamāno paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Addhā pādañjalī sabbe, paññāya atirocati,
Tathā hi oṭṭhaṁ bhañjati, uttariṁ nūna passatī ti.

Tassattho: ekaṁsena pādañjalikumāro sabbe amhe paññāya atirocati. Tathā hi oṭṭhaṁ bhañjati, nūna uttariṁ aññaṁ kāraṇaṁ passatīti.

Te aparasmim-pi divase vinicchayaṁ sajjetvā aññaṁ aḍḍaṁ suṭṭhu vinicchinitvā: “Kīdisaṁ, deva, suṭṭhu vinicchinitan”-ti pucchiṁsu. So puna pi oṭṭham-eva bhañji. Athassa andhabālabhāvaṁ ñatvā bodhisatto dutiyaṁ gāthamāha.

2. Nāyaṁ dhammaṁ adhammaṁ vā, atthānatthañca bujjhati,
Aññatra oṭṭhanibbhogā, nāyaṁ jānāti kiñcanan-ti.

Amaccā pādañjalikumārassa lālabhāvaṁ ñatvā bodhisattaṁ rajje abhisiñciṁsu.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā pādañjalī lāḷudāyī ahosi, paṇḍitāmacco pana aham-eva ahosin”-ti.