Ja 422: Cetiyajātakavaṇṇanā

Atīte paṭhamakappe mahāsammato nāma rājā asaṅkhyeyyāyuko ahosi. Tassa putto rojo nāma, tassa putto vararojo nāma, tassa putto kalyāṇo nāma, kalyāṇassa putto varakalyāṇo nāma, varakalyāṇassa putto uposatho nāma, uposathassa putto varauposatho nāma, varauposathassa putto mandhātā nāma, mandhātussa putto varamandhātā nāma, varamandhātussa putto varo nāma, varassa putto upavaro nāma ahosi, uparivaroti pi tasseva nāmaṁ. So cetiyaraṭṭhe sotthiyanagare rajjaṁ kāresi, catūhi rājiddhīhi samannāgato ahosi uparicaro ākāsagāmī, cattāro naṁ devaputtā catūsu disāsu khaggahatthā rakkhanti, kāyato candanagandho vāyati, mukhato uppalagandho. Tassa kapilo nāma brāhmaṇo purohito ahosi. Kapilabrāhmaṇassa pana kaniṭṭho korakalambo nāma raññā saddhiṁ ekācariyakule uggahitasippo bālasahāyo. So tassa kumārakāle yeva: “Ahaṁ rajjaṁ patvā tuyhaṁ {3.455} purohitaṭṭhānaṁ dassāmī” ti paṭijāni. So rajjaṁ patvā pitu purohitaṁ kapilabrāhmaṇaṁ purohitaṭṭhānato cāvetuṁ nāsakkhi. Purohite pana attano upaṭṭhānaṁ āgacchante tasmiṁ gāravena apacitākāraṁ dassesi. Brāhmaṇo taṁ sallakkhetvā: “Rajjaṁ nāma samavayehi saddhiṁ suparihāraṁ hoti, ahaṁ rājānaṁ āpucchitvā pabbajissāmī” ti cintetvā: “Deva, ahaṁ mahallako, gehe kumārako atthi, taṁ purohitaṁ karohi, ahaṁ pabbajissāmī” ti rājānaṁ anujānāpetvā puttaṁ purohitaṭṭhāne ṭhapāpetvā rājuyyānaṁ pavisitvā isipabbajjaṁ pabbajitvā jhānābhiññāyo nibbattetvā puttaṁ nissāya tattheva vāsaṁ kappesi.

Korakalambo: “Ayaṁ pabbajanto pi na mayhaṁ ṭhānantaraṁ dāpesī” ti bhātari āghātaṁ bandhitvā ekadivasaṁ sukhakathāya nisinnasamaye raññā: “Korakalamba kiṁ tvaṁ purohitaṭṭhānaṁ na karosī” ti vutte: “Āma, deva, na karomi, bhātā me karotī” ti āha. “Nanu te bhātā pabbajito” ti? “Āma pabbajito, ṭhānantaraṁ pana puttassa dāpesī” ti. “Tena hi tvaṁ karohī” ti? “Deva, paveṇiyā āgataṁ ṭhānantaraṁ mama bhātaraṁ apanetvā na sakkā mayā kātun”-ti. “Evaṁ sante ahaṁ taṁ mahallakaṁ katvā bhātaraṁ te kaniṭṭhaṁ karissāmī” ti. “Kathaṁ, devā” ti? “Musāvādaṁ katvā” ti. “Kiṁ deva, na jānātha, yadā mama bhātā mahantena abbhutadhammena samannāgato vijjādharo, so abbhutadhammena tumhe vañcessati, cattāro devaputte antarahite viya karissati, kāyato ca mukhato ca sugandhaṁ duggandhaṁ viya karissati, tumhe ākāsā otāretvā bhūmiyaṁ ṭhite viya karissati, tumhe pathaviṁ pavisantā viya bhavissatha, tadā tumhākaṁ kathāya patiṭṭhātuṁ na sakkhissathā” ti. “Tvaṁ evaṁ saññaṁ mā kari, ahaṁ kātuṁ sakkhissāmī” ti. “Kadā karissatha, devā” ti? “Ito {3.456} sattame divase” ti. Sā kathā sakalanagare pākaṭā ahosi. “Rājā kira musāvādaṁ katvā mahallakaṁ khuddakaṁ, khuddakaṁ mahallakaṁ karissati, ṭhānantaraṁ khuddakassa dāpessati, kīdiso nu kho musāvādo nāma, kiṁ nīlako, udāhu pītakādīsu aññataravaṇṇo” ti evaṁ mahājanassa vitakko udapādi. Tadā kira lokassa saccavādīkālo, “musāvādo nāma evarūpo” ti na jānanti.

Purohitaputto pi taṁ kathaṁ sutvā pitu santikaṁ gantvā kathesi: “Tāta, rājā kira musāvādaṁ katvā tumhe khuddake katvā amhākaṁ ṭhānantaraṁ mama cūḷapitussa dassatī” ti. “Tāta, rājā musāvādaṁ katvā pi amhākaṁ ṭhānantaraṁ harituṁ na sakkhissati. Kataradivase pana karissatī” ti? “Ito kira sattame divase” ti. “Tena hi tadā mayhaṁ āroceyyāsī” ti. Sattame divase mahājanā: “Musāvādaṁ passissāmā” ti rājaṅgaṇe sannipatitvā mañcātimañce bandhitvā aṭṭhaṁsu. Kumāro gantvā pitu ārocesi. Rājā alaṅkatapaṭiyatto nikkhamma mahājanamajjhe rājaṅgaṇe ākāse aṭṭhāsi. Tāpaso ākāsenāgantvā rañño purato nisīdanacammaṁ attharitvā ākāse pallaṅkena nisīditvā: “Saccaṁ kira tvaṁ mahārāja, musāvādaṁ katvā khuddakaṁ mahallakaṁ katvā tassa ṭhānantaraṁ dātukāmosī” ti? “Āma ācariya, evaṁ me kathitan”-ti. Atha naṁ so ovadanto: “Mahārāja, musāvādo nāma bhāriyo guṇaparidhaṁsako catūsu apāyesu nibbattāpeti. Rājā nāma musāvādaṁ karonto dhammaṁ hanati, so dhammaṁ hanitvā sayam-eva haññatī” ti vatvā paṭhamaṁ gāthamāha.

Atha naṁ uttari pi ovadanto: “Sace, mahārāja, musāvādaṁ karissasi, catasso iddhiyo antaradhāyissantī” ti vatvā dutiyaṁ gāthamāha.

Taṁ sutvā rājā bhīto korakalambaṁ olokesi. Atha naṁ so: “Mā bhāyi, mahārāja, nanu mayā paṭhamam-eva tumhākaṁ etaṁ kathitan”-ti āha. Rājā kapilassa vacanaṁ sutvā pi anādiyitvā attanā kathitam-eva purato karonto: “Tvaṁsi, bhante, kaniṭṭho, korakalambo jeṭṭho” ti āha. Athassa saha musāvādena cattāro devaputtā: “Tādisassa musāvādino ārakkhaṁ na gaṇhissāmā” ti khagge pādamūle chaḍḍetvā antaradhāyiṁsu, mukhaṁ bhinnakukkuṭaṇḍapūti viya, kāyo vivaṭavaccakuṭī viya duggandhaṁ vāyi, ākāsato bhassitvā pathaviyaṁ patiṭṭhahi, catasso pi iddhiyo parihāyiṁsu. Atha naṁ mahāpurohito: “Mā bhāyi, mahārāja, sace saccaṁ bhaṇissasi, sabbaṁ te pākatikaṁ karissāmī” ti vatvā tatiyaṁ gāthamāha.

So: “Passa, mahārāja, paṭhamaṁ musāvādeneva te catasso iddhiyo antarahitā, sallakkhehi, idāni pi sakkā pākatikaṁ kātun”-ti vutto pi: “Evaṁ vatvā tumhe maṁ vañcetukāmā” ti dutiyam-pi musāvādaṁ bhaṇitvā yāva gopphakā pathaviṁ pāvisi. Atha naṁ puna pi brāhmaṇo: “Sallakkhehi, mahārāja, idāni pi sakkā pākatikaṁ kātun”-ti vatvā catutthaṁ gāthamāha.

Atha naṁ puna pi musāvādaphalena yāva jaṅghā pathaviṁ paviṭṭhaṁ: “Sallakkhehi, mahārājā” ti vatvā pañcamaṁ gāthamāha.

So tatiyampi: “Tvaṁsi, bhante, kaniṭṭho, jeṭṭho korakalambo” ti musāvādam-eva katvā yāva jāṇukā pathaviṁ pāvisi. Atha naṁ punapi: “Sallakkhehi, mahārājā” ti vatvā dve gāthā abhāsi:

Imā dve gāthā vatvā: “Idāni sakkā pākatikaṁ kātun”-ti āha. Rājā tassa vacanaṁ sutvā pi anādiyitvā: “Tvaṁsi, bhante, kaniṭṭho, jeṭṭho korakalambo” ti catuttham-pi musāvādaṁ katvā {3.459} yāva kaṭito pathaviṁ pāvisi. Atha naṁ brāhmaṇo: “Sallakkhehi, mahārājā” ti vatvā puna dve gāthā abhāsi:

So pañcamampi: “Tvaṁsi kaniṭṭho, jeṭṭho korakalambo” ti musāvādaṁ katvā yāva nābhito pathaviṁ pāvisi. Atha naṁ brāhmaṇo punapi: “Sallakkhehi, mahārājā” ti vatvā dve gāthā abhāsi:

Rājā tassa vacanaṁ anādiyitvā chaṭṭham-pi tatheva musāvādaṁ bhaṇitvā yāva thanā pathaviṁ pāvisi. Atha naṁ puna pi brāhmaṇo: “Sallakkhehi, mahārājā” ti vatvā dve gāthā abhāsi:

So pāpamittasaṁsaggadosena tassa vacanaṁ anādiyitvā sattamam-pi tatheva musāvādaṁ akāsi. Athassa pathavī vivaraṁ adāsi, avīcito jālā uṭṭhahitvā gaṇhi.

Imā dve abhisambuddhagāthā honti.

Cetiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā

last updated: August 2021