3: Tṣṇāvarga
vitarkapramathitasya jantunas
tīvrarāgasya śubhānudarśinaḥ |
bhūyas tṣṇā pravardhate
gāḍhaṁ hy eṣa karoti bandhanam || 3.1 [66]
vitarkavyupaśame tu yo rato
hy aśubhāṁ bhāvayate sadā smtaḥ |
tṣṇā hy eṣa prahāsyate
sa tu khalu pūtikaroti bandhanam || 3.2 [67]
kāmāndhajālaprakṣiptās tṣṇayācchāditāḥ prajāḥ |
pramattā bandhane baddhā matsyavat kupināmukhe |
jarāmaraṇam āyānti vatsaḥ kṣīrapaka iva mātaram || 3.3 [68]
manujasya pramattacāriṇas
tṣṇā vardhati māluteva hi |
sa hi saṁsarate punaḥ punaḥ
phalam icchann iva vānaro vane || 3.4 [69]
saritāni vai snehitāni vai
saumanasyāni bhavanti jantunaḥ |
ye sātasitāḥ sukhaiṣiṇas
te vai jātijaropagā narāḥ || 3.5 [70]
tṣṇābhir upasktāḥ prajāḥ
paridhāvanti śaśā va vāgurām |
saṁyojanaiḥ saṅgasaktā
duḥkhaṁ yānti punaḥ punaś cirarātram || 3.6 [71]
tṣṇayā grathitāḥ satvā raktacittā bhavābhave |
te yogayukta māreṇa hy ayogakṣemiṇo janāḥ |
jarāmaraṇam āyānti yogā hi duratikramāḥ || 3.7 [72]
yas tu tṣṇāṁ prahāyeha vītatṣṇo bhavābhave |
tṣṇayā vibhavad bhikṣur anicchuḥ parinirvtaḥ || 3.8 [73]
ya etāṁ sahate grāmyāṁ tṣṇāṁ loke sudustyajām |
śokās tasya nivardhante hy avavṣṭā bīraṇā yathā || 3.9 [74]
yas tv etāṁ tyajate grāmyāṁ tṣṇāṁ loke sudustyajām |
śokās tasya nivartante udabindur iva puṣkarāt || 3.10 [75]
tad vai vadāmi bhadraṁ vo yāvantaḥ stha samāgatāḥ |
tṣṇāṁ samūlāṁ khanata uśīrārthīva bīraṇām |
tṣṇāyāḥ khātamūlāyā nāsti śokaḥ kuto bhayam || 3.11 [76]
tṣṇādvitīyaḥ puruṣo dīrgham adhvānam āśayā |
punaḥ punaḥ saṁsarate garbham eti punaḥ punaḥ |
itthaṁbhāvānyathībhāvaḥ saṁsare tv āgatiṁ gatim || 3.12 [77]
tāṁ tu tṣṇāṁ prahāyeha vītatṣṇo bhavābhave |
nāsau punaḥ saṁsarate tṣṇā hy asya na vidyate || 3.13 [78]
yayā devā manuṣyāś ca sitās tiṣṭhanti hārthikāḥ |
tarataitāṁ viṣaktikāṁ kṣaṇo vo mā hy upatyagāt |
kṣaṇātītā hi śocante narakeṣu samarpitāḥ || 3.14 [79]
tṣṇā hi hetuḥ saritā viṣaktikā
gaṇḍasya nityaṁ visteha jālinī |
latāṁ pipāsām apanīya sarvaśo
nivartate duḥkham idaṁ punaḥ punaḥ || 3.15 [80]
yathāpi mūlair anupadrutaiḥ sadā
chinno 'pi vkṣaḥ punar eva jāyate |
evaṁ hi tṣṇānuśayair anuddhtair
nirvartate duḥkham idaṁ punaḥ punaḥ || 3.16 [81]
yathāpi śalyo dḍham ātmanā ktas
tam eva hanyād balasā tv adhiṣṭhitaḥ |
tathā tv ihādhyātmasamutthitā latās
tṣṇā vadhāyopanayanti prāṇinām || 3.17 [82]
etad ādīnavaṁ jñātvā tṣṇā duḥkhasya saṁbhavam |
vītatṣṇo hy anādānaḥ smto bhikṣuḥ parivrajet | 3.18 [83]
|| tṣṇāvargaḥ 3 || ||