27: Paśyavarga
supaśyaṁ paravadyaṁ syād ātmavadyaṁ tu durdśam |
paraḥ parasya vadyāni tūtpunāti busaṁ yathā |
ātmanaś chādayaty eṣa ktvā yadvat kaliṁ śaṭhaḥ || 27.1 [597]
paravadyānudarśino nityāvadhyānasaṁjñinaḥ |
vāmā dharmāḥ pravardhante sa hy ārād dharmadarśanāt || 27.2 [598]
ahrīkena sujīvaṁ syāt kākaśūreṇa dhvāṅkṣiṇā |
praskandinā pragalbhena saṁkliṣṭaṁ tv iha jīvate || 27.3 [599]
hrīmatā tv iha durjīvaṁ nityaṁ śucigaveṣiṇā |
sulīnenāpragalbhena śuddhājīvena paśyatā || 27.4 [600]
andhabhūto hy ayaṁ lokas tanuko 'tra vipaśyakaḥ |
śakunto jālamuktaiva hy alpaṁ svargeṣu modate || 27.5 [601]
moṣasaṁbandhano loko bhavyarūpa iva dśyate |
upadhībandhanā bālās tamasā parivāritāḥ |
asat sad iva dśyate paśyato nāsti kiñcanam || 27.6 [602]
ahaṁkārastā martyāḥ parakāropasaṁhitāḥ |
etad eke na jānanti paśyanti na hi śalyataḥ || 27.7 [603]
etat tu śalyaṁ pratiyatya paśyato
hy adhyavasitā yatra prajāḥ prasaktāḥ |
ahaṁ karomīti na tasya hiṁsyāt
paraḥ karotīti na tasya hiṁsyāt || 27.8 [604]
mānopeto hy ayaṁ loko mānasaktaḥ sadā sthitaḥ |
dṣṭibhiś caiva saṁrabdhaḥ saṁsāraṁ nātivartate || 27.9 [605]
yat prāptaṁ yac ca prāptavyaṁ rajaḥkīrṇam idaṁ dvayam |
āturyam iti taṁ jñātvā jahyād vidvāṁ samāhitaḥ || 27.10 [606]
śikṣāsārāś ca ye satvā jīvino brahmajīvinaḥ |
upasthānarataye ca sa eko 'ntaḥ prakīrtitaḥ || 27.11 [607]
bhoktavyāḥ śucayaḥ kāmā na doṣas teṣu vidyate |
ya evaṁ darśino bālā dvitīyo 'ntaḥ prakīrtitaḥ || 27.12 [608]
etāv antāv anajñāya tv atilīyanti bāliśaḥ |
apare tv atidhāvanti cakṣuṣmāṁs tāṁ prapaśyati || 27.13 [609]
etāv antau viditvā tu nābhavaṁs tatra ye budhāḥ |
na caiva tena manyante vartmas teṣāṁ na vidyate || 27.14 [610]
yathā budbudikāṁ paśyed yathā paśyen marīcikām |
evaṁ lokam avekṣaṁ vai mtyurājaṁ na paśyati || 27.15 [611]
yathā budbudikāṁ paśyed yathā paśyen marīcikām |
evaṁ kāyam avekṣaṁ vai mtyurājaṁ na paśyati || 27.16 [612]
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam |
yatra bālāḥ pramuhyante saṅgo nāsti prajānatām || 27.17 [613]
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam |
yatra bālā viṣīdanti paṇḍito 'tra virajyate || 27.17A [614]
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam |
yatra bālā viṣīdanti yathā paṅke jaradgavaḥ || 27.18 [615]
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam |
yatra bālāḥ pramuhyante paṇḍito 'tra virajyate || 27.19 [616]
paśya citraktaṁ bimbam arukaṁ kāyasaṁjñitam |
āturaṁ moṣasaṁkalpaṁ yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 27.20 [617]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
. . . . . . . . . . . . . . . . . . saṅgo nāsti prajānatām || 27.20A [618]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . || 27.20B [619]
paśya citraktaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām || 27.21 [620]
paśya citraktaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate || 27.22 [621]
gandhena gātrām anuliptaḥ pādau gairikarañjitau |
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām || 27.22A [622]
gandhena gātrām anuliptaḥ pādau gairikarañjitau |
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate || 27.22B [623]
paśya citraktaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṁ bālasya mohāya. . . . . . . . . . . . . . . . || 27.22C [624]
paśya citraktaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā |
alaṁ bālasya mohāya. . . . . . . . . . . . . . . . || 27.22D [625]
aṣṭāpadīktāḥ keśā netre cāñjanarañjite |
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām || 27.23 [626]
aṣṭāpadīktāḥ keśā netre cāñjanarañjite |
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate || 27.24 [627]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
alaṁ bālasya mohāya yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 27.24A [628]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
alaṁ bālasya mohāya saṅgo nāsti prajānatām || 27.24B [629]
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁktaḥ |
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām || 27.25 [630]
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁktaḥ |
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate || 27.26 [631]
gandhena gātrām anuliptaḥ pādau gairikarañjitau |
alaṁ bālasya mohāya yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 27.26A [632]
gandhena gātrām anuliptaḥ pādau gairikarañjitau |
alaṁ bālasya mohāya saṅgo nāsti prajānatām || 27.26B [633]
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁktaḥ |
alaṁ bālasya mohāya yasya nāsti dhruvasthitiḥ || 27.26C [634]
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁktaḥ |
alaṁ bālasya mohāya saṅgo nāsti prajānatām || 27.26D [635]
kāmeṣu saktāḥ satataṁ hi mūḍhāḥ
saṁyojane vadyam apaśyamānāḥ |
na jātu saṁyojanasaṅgasaktā
hy oghaṁ tareyur vipulaṁ mahāntam || 27.27 [636]
ūrdhvaṁ cādhaḥ sarvato vītarāgo
hy ayam aham asmīti ca nānupaśyan |
evaṁ vimukto hi tared ihaugham
atīrṇapūrvaṁ hy apunarbhavāya || 27.28 [637]
yo nirvanagair vimokṣitaḥ
saṁvanamukto vanam eva dhāvati |
taṁ paśyatha pudgalaṁ tv imaṁ
mukto bandhanam eva dhāvati || 27.29 [638]
nelāṅgaḥ śvetasaṁchanna ekāro vartate rathaḥ |
anighaṁ paśyatāyāntaṁ chinnayoktram abandhanam || 27.30 [639]
bahavaḥ śaraṇaṁ yānti parvatāṁś ca vanāni ca |
ārāmāṁ vkṣacaityāṁś ca manuṣyā bhayatarjitāḥ || 27.31 [640]
naitad dhi śaraṇaṁ kṣemaṁ naitac charaṇam uttamam |
naitac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate || 27.32 [641]
yas tu buddhaṁ ca dharmaṁ ca saṁghaṁ ca śaraṇaṁ gataḥ |
catvāri cāryasatyāni prajñayā paśyate yadā || 27.33 [642]
duḥkhaṁ duḥkhasamutpādaṁ duḥkhasya samatikramam |
āryaṁ cāṣṭāṅgikaṁ mārgaṁ duḥkhopaśamagāminam || 27.34 [643]
etad dhi śaraṇaṁ kṣemam etac charaṇam uttamam |
etac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate || 27.35 [644]
paśyataḥ paśyate paśyaṁ paśyate cāpy apaśyataḥ |
apaśyaṁ paśyate naiva paśyato nāpy apaśyataḥ || 27.36 [645]
anupaśyanayā ca paśyanā
nānātvaṁ hi tayor ihocyate |
divasasya yathaiva rātribhiḥ
saṁdhānaṁ ca tayor na vidyate || 27.37 [646]
anupaśyati cen na paśyati
tv atha cet paśyati nānupaśyati |
paśyann ayaṁ nānupaśyati
tv anupaśyaṁs tu sadā na paśyati || 27.38 [647]
paśyaṁ nu kiṁ nānupaśyate
kim apaśyaṁ nānupaśyate sadā |
kasmiṁ sati hānupaśyanā
kasmiṁ na sati nānupaśyanā || 27.39 [648]
duḥkhaṁ yad ayaṁ na paśyati
tad apaśyann ātmeti paśyati |
duḥkhaṁ tu yathā tathā prapaśyann
ayam ātmeti sadānupaśyati || 27.40 [649]
yenāvtaḥ pthagjanaḥ
saṁskārāṁ duḥkhaṁ na paśyati |
tasmiṁ sati hānupaśyanā
vigate 'smiṁ vigatānupaśyanā || 27.41 [650]
|| paśyavargaḥ 27 || ||