Dāṭhāvaṁsa
Dutiyo Paricchedo
Tato paṭṭhāya so satthā vinento devamānuse
bodhito Phussamāsamhi navame puṇṇamāsiyaṁ. [63] [2-1]
Laṅkam-āgamma Gaṅgāya tīre yojanavitthate
Mahānāgavanuyyāne āyāmena tiyojane. [64] [2-2]
Yakkhānaṁ samitiṁ gantvā ṭhatvāna gagane tahiṁ
vātandhakāravuṭṭhīhi katvā yakkhe bhayaddite. [65] [2-3]
Laddhā bhayehi yakkhehi tehi dinnāya bhūmiyā
cammakhaṇḍaṁ pasāretvā nisīditvāna taṅkhaṇe. [66] [2-4]
Cammakhaṇḍaṁ padittaggijālamālāsamākulaṁ
iddhiyā vaḍḍhayitvāna yāva sindhuṁ samantato. [67] [2-5]
Javena sindhuvelāya rāsibhūte nisācare
Giridīpam-idhānetvā patiṭṭhāpesi te tahiṁ. [68] [2-6]
Desayitvā jino dhammaṁ tadā devasamāgame
bahunnaṁ pāṇakoṭīnaṁ dhammābhisamayaṁ akā. [69] [2-7]
Mahāsumanadevassa sele Sumanakūṭake
datvā namassituṁ kese agā Jetavanaṁ jino. [70] [2-8]
Patiṭṭhapetvā te satthunisinnāsanabhūmiyā
indanīlamayaṁ thūpaṁ karitvā so apūjayi. [71] [2-9]
Nissāya maṇipallaṅkaṁ pabbataṇṇavavāsino
disvā yuddhatthike nāge Cūḷodara-Mahodare. [72] [2-10]
Bodhito pañcame vasse cittamāse mahāmuni
uposathe kāḷapakkhe nāgadīpam-upāgami. [73] [2-11]
Tadā Samiddhi Sumano devo Jetavane ṭhitaṁ
attano bhavanaṁ yeva Rājāyatanapādapaṁ. [74] [2-12]
Indanīladdikūṭaṁ va gahetvā tuṭṭhamānaso
dhārayitvā sahāgañchi chattaṁ katvāna satthuno. [75] [2-13]
Ubhinnaṁ nāgarājūnaṁ vattamāne mahāhave
nisinno gagane nātho māpayittha mahātamaṁ. [76] [2-14]
Ālokaṁ dassayitvātha assāsetvāna bhogino
sāmaggikaraṇaṁ dhammaṁ abhāsi purisāsabho. [77] [2-15]
Asītikoṭiyo nāgā acalambudhivāsino
patiṭṭhahiṁsu muditā sīlesu saraṇesu ca. [78] [2-16]
Datvāna maṇipallaṅkaṁ Text:
tatthāsīnaṁ mahāvīraṁ annapānehi tappayuṁ. [79] [2-17]
Patiṭṭhapetvā so tattha Rājāyatanapādapaṁ
pallaṅkaṁ tañ-ca nāgānaṁ adāsi abhipūjituṁ. [80] [2-18]
Bodhito aṭṭhame vasse vesākhe puṇṇamāsiyaṁ
Maṇi-akkhika-nāmena nāgindena nimantito. [81] [2-19]
Nāgarājassa tasseva bhavanaṁ sādhusajjītaṁ
Kalyāṇiyaṁ pañca bhikkhusatehi saha āgami. [82] [2-20]
Kalyāṇi-cetiyaṭṭhāne kate ratanamaṇḍape
mahārahamhi pallaṅke upāvisi narāsabho. [83] [2-21]
Dibbehi khajjabhojjehi sasaṅghaṁ lokanāyakaṁ
santappesi phaṇindo so bhujagehi B:
Desayitvāna saddhammaṁ saggamokkhasukhāvahaṁ
so satthā Sumane kūṭe dassesi padalañchanaṁ. [85] [2-23]
Tato pabbatapādamhi sasaṅgho so vināyako
divā vihāraṁ katvāna Dīghavāpim M.
Thūpaṭṭhāne tahiṁ buddho sasaṅghobhinisīdiya
samāpattisamubbhūtaṁ avindi asamaṁ sukhaṁ. [87] [2-25]
Mahābodhitaruṭṭhāne samādhiṁ appayī jino
Mahāthūpappadese ca viharittha samādhinā. [88] [2-26]
Thūpārāmamhi thūpassa ṭhāne jhānasukhena so
sabhikkhusaṅgho sambuddho muhuttaṁ vītināmayi. [89] [2-27]
Silāthupappadesamhi ṭhatvā kālavidū muni
deve samanusāsetvā tato Jetavanaṁ agā. [90] [2-28]
Agiddho lābhasakkāre asayham-avamānanaṁ
sahanto kevalaṁ sabbalokanittharaṇatthiko. [91] [2-29]
Saṁvaccharāni Text:
desayitvāna suttādiṁ navaṅgaṁ satthusāsanaṁ. [92] [2-30]
Tāretvā bhavakantārā jane saṅkhyātivattino
buddhakiccāni sabbāni niṭṭhāpetvāna cakkhumā. [93] [2-31]
Kusinārāpure raññaṁ Mallānaṁ Upavattane
sālavanamhi yamaka-sālarukkhānam-antare. [94] [2-32]
Mahārahe supaññatte mañce uttarasīsakaṁ
nipanno sīhaseyyāya vesākhe puṇṇamāsiyaṁ. [95] [2-33]
Desetvā paṭhame yāme Mallānaṁ dhammam-uttamaṁ
Subhaddaṁ majjhime yāme pāpetvā amataṁ padaṁ. [96] [2-34]
Bhikkhū pacchimayāmamhi dhammakkhandhe asesake
saṅgayha ovaditvāna appamādapadena ca. [97] [2-35]
Paccūsasamaye jhānasamāpattivihārato
uṭṭhāya parinibbāyi sesopādivivajjito. [98] [2-36]
Mahīkampādayo āsuṁ tadā acchariyāvahā
pūjā visesā vattiṁsu devamānusakā bahū. [99] [2-37]
Parinibbānasuttante Text:
pūjā viseso Text:
Ahatehi ca vatthehi veṭhetvā paṭhamaṁ jinaṁ
veṭhayitvāna kapāsapicunā vihatena ca. [101] [2-39]
Evaṁ pañcasatakkhattuṁ veṭhayitvāna sādhukaṁ
pakkhipitvā suvaṇṇāya telapuṇṇāya Doṇiyaṁ. M.
Vīsaṁ hatthasatubbedhaṁ gandhadāruhi saṅkhataṁ
āropayiṁsu citakaṁ Mallānaṁ pamukhā tadā. [103] [2-41]
Mahākassapatherena dhammarāje avandite
citakaṁ mā jalitthā ti devadhiṭṭhānato pana. [104] [2-42]
Pāmokkhā Mallarājūnaṁ vāyamantā panekadhā
citakaṁ taṁ na sakkhiṁsu gāhāpetuṁ hutāsanaṁ. [105] [2-43]
Mahākassapatherena adhiṭṭhānena attano
vaṭṭhādīni mahādoṇiṁ citakaṁ ca mahārahaṁ. [106] [2-44]
Dvidhā katvāna nikkhamma sakasīse patiṭṭhitā
vanditā satthuno pādā yathāṭhāne patiṭṭhitā. [107] [2-45]
Tato devānubhāvena pajjalittha citānalo
na masī Text:
Dhātuyo avasissiṁsu muttābhā kañcanappabhā
adiṭṭhānena buddhassa vippakinṇā anekadhā. [109] [2-47]
Uṇhīsaṁ akkhakā dve ca catasso dantadhātuyo
icc-etā dhātuyo satta vippakiṇṇā na satthuno. [110] [2-48]
Ākāsato patitvā pi uggantvā pi mahītalā
samantā jaladhārāyo nibbāpesuṁ citānalaṁ. [111] [2-49]
Therassa Sāriputtassa antevāsī mahiddhiko
Sarabhūnāmako Text:
Gīvādhātuṁ gahetvāna citato Mahiyaṅgaṇe
patiṭṭhapetvā thūpamhi akā kañcukacetiyaṁ. [113] [2-51]
Khemavhayo kāruṇiko khīṇasaṁyojano muni
citakāto tato vāmadāṭhādhātuṁ samaggahi. [114] [2-52]
Aṭṭhannaṁ atha rājūnaṁ dhātu-atthāya satthuno
uppannaṁ viggahaṁ Doṇo sametvāna dvijuttamo. [115] [2-53]
Katvāna aṭṭha koṭṭhāse bhājetvā sesadhātuyo
adāsi aṭṭha rājūnaṁ taṁ-taṁ-nagaravāsinaṁ. [116] [2-54]
Haṭṭhatuṭṭhā gahetvāna dhātuyo tā narādhipā
gantvā sake sake raṭṭhe cetiyāni akārayuṁ. [117] [2-55]
Ekā dāṭhā Surindena ekā Gandhāravāsihi
ekā bhujaṅgarājūhi āsi sakkatapūjitā. [118] [2-56]
Dantadhātuṁ tato Khemo attanā gahitaṁ adā
Dantapure Kaliṅgassa Brahmadattassa rājino. [119] [2-57]
Desayitvāna so dhammaṁ bhetvā sabbakudiṭṭhiyo
rājānaṁ taṁ pasādesi aggambhi ratanattaye. [120] [2-58]
Ajjhogāḷho munindassa dhammāmatamahaṇṇavaṁ
so narindo pavāhesi malaṁ macchariyādikaṁ. [121] [2-59]
Pāvussako yathā megho nānāratanavassato
dāḷiddiyanidāghaṁ so nibbāpesi naruttamo. [122] [2-60]
Suvaṇṇakhacitālambamuttājālehi B:
kūṭāgārasatākiṇṇaṁ taruṇādiccasannibhaṁ. [123] [2-61]
Nānāratanasobhāya duddikkhaṁ cakkhumūsanaṁ
yānaṁ saggāpavaggassa pasādātisayāvahaṁ. [124] [2-62]
Kārayitvāna so rājā dāṭhādhātunivesanaṁ Text:
dhātupīṭhaṁ ca tattheva kāretvā ratanujjalaṁ. [125] [2-63]
Tahiṁ samappayitvāna dāṭhādhātuṁ mahesino
pūjāvatthūhi pūjesi rattindivam-atandito. [126] [2-64]
Iti so sañcinitvāna puññasambhārasampadaṁ
cajitvā mānusaṁ dehaṁ saggakāyam-alaṅkari. [127] [2-65]
Anujāto tato tassa Kāsirājavhayo suto
rajjaṁ laddhā amaccānaṁ sokasallam-apānudi. [128] [2-66]
Pupphagandhādinā dantadhātuṁ tam-abhipūjiya
niccaṁ maṇippadīpehi jotayī dhātumandiraṁ. [129] [2-67]
Iccevam-ādiṁ so rājā katvā kusalasañcayaṁ
jahitvāna nijaṁ dehaṁ devindapuram-ajjhagā. [130] [2-68]
Sunando nāma rājindo ānandajanano sataṁ
tassatrajo tato āsi buddhasāsanamāmako. [131] [2-69]
Sammānetvāna so dantadhātuṁ ñeyyantadassino
mahatā bhattiyogena agā devasahavyataṁ. [132] [2-70]
Tato paraṁ ca aññe pi bahavo vasudhādhipā
dantadhātuṁ munindassa kamena abhipūjayuṁ. [133] [2-71]
Guhasīvavhayo rājā duratikkamasāsano
tato rajjasiriṁ patvā anugaṇhi mahājanaṁ. [134] [2-72]
Saparatthānabhiññe B:
māyāvino avijjandhe Niganṭhe samupaṭṭhahi. [135] [2-73]
Vassāratte yathā cando mohakkhandhena āvaṭo
nāsakkhi guṇaraṁsīhi jalituṁ so narāsabho. [136] [2-74]
Dhammamaggā apete pi paviṭṭhe diṭṭhikānanaṁ
tasmiṁ sādhupathaṁ aññe nātivattiṁsu pāṇino. [137] [2-75]
Hemataraṇamālāhi dhajehi kadalīhi ca
pupphagghiyehinekehi sajjetvā nāgarā puraṁ. [138] [2-76]
Maṅgalatthutighosehi naccagītādikehi ca
hemarūpiyapupphehi gandhacuṇṇādikehi ca. [139] [2-77]
Pūjentā B:
akaṁsu ekanigghosaṁ saṁvaṭṭambudhisannibhaṁ. [140] [2-78]
Ugghāṭetvā narindo so pāsāde sihapañjaraṁ
passanto janam-addakkhi pūjāvidhiparāyanaṁ. [141] [2-79]
Athāmaccasabhāmajjhe rājā vimhitamānaso
kotūhalākulo hutvā idaṁ vacanam-abravi. [142] [2-80]
Accherakaṁ kim-etan-nu kīdisaṁ pāṭihāriyaṁ
mam-etaṁ nagaraṁ kasmā chaṇanissitakaṁ iti. [143] [2-81]
Tato amacco ācikkhi medhāvī buddhamāmako
rājino tassa sambuddhānubhāvam-avijānato. [144] [2-82]
Sabbābhibhussa buddhassa taṇhāsaṅkayadassino
esā dhātu mahārāja Khemattherena āhaṭā. [145] [2-83]
Taṁ dhātuṁ pūjayitvāna rājāno pubbakā idha
kalyāṇamitte nissāya devakāyam-upāgamuṁ. [146] [2-84]
Nāgarā pi ime sabbe samparāyasukatthikā
pūjayanti samāgamma dhātuṁ taṁ satthuno iti. [147] [2-85]
Tassāmaccassa so rājā sutvā dhammasubhāsitaṁ M.
dulladdhimalam-ujjhitvā pasīdi ratanattaye. [148] [2-86]
Dhātupūjaṁ karonto so rājā acchariyāvahaṁ
titthiye dummanekāsi sumane cetare jane. [149] [2-87]
Ime ahirikā sabbe saddhādiguṇavajjitā
thaddhā saṭhā ca duppaññā saggamokkhavibādhakā. M.
Iti so cintayitvāna Guhasīvo narādhipo
pabbājesi sakā raṭṭhā Nigaṇṭhe te asesake. [151] [2-89]
Tato Nigaṇṭhā sabbe pi ghatasittānalā yathā
kodhaggijalitāgañchuṁ puraṁ Pāṭaliputtakaṁ. [152] [2-90]
Tattha rājā mahātejo Jambudīpassa issaro
Paṇḍunāmo tadā āsi anantabalavāhaṇo. [153] [2-91]
Kodhandhātha Nigaṇṭhā te sabbe pesuññakārakā
upasaṅkamma rājānaṁ idaṁ vacanam-abravuṁ. [154] [2-92]
Sabbadevamanussehi vandanīye mahiddhike
Sivabrahmādayo deve niccaṁ tumhe namassatha. [155] [2-93]
Tuyhaṁ sāmantabhūpālo Guhasīvo panādhunā
nindanto tādise deve chavaṭṭhiṁ vandate iti. [156] [2-94]
Sutvāna vacanaṁ tesaṁ rājā kodhavasānugo
Sūraṁ sāmantabhūpālaṁ Cittayānam-athabravī. [157] [2-95]
Kāliṅgaraṭṭhaṁ gantvāna Guhasīvam-idhānaya
pūjitaṁ taṁ chavaṭṭhiṁ ca tena rattindivaṁ iti. [158] [2-96]
Cittayāno tato rājā mahatiṁ caturaṅginiṁ
sannayhitvā sakaṁ senaṁ purā tamhābhinikkhami. [159] [2-97]
Gantvāna B:
Dantapurassāvidūre khandhāvāraṁ nivesayi. [160] [2-98]
Sutvā āgamanaṁ tassa Kāliṅgo M.
gajindapābhatādīhi taṁ tosesi narādhipaṁ. [161] [2-99]
Hitajjhāsayataṁ ñatvā Guhasīvassa rājino
Dantapuraṁ Cittayāno saddhiṁ senāya pāvisi. [162] [2-100]
Pākāragopuraṭṭālapāsādagghikacittitaṁ
dānasālāhi so rājā samiddhaṁ puram-addasa. [163] [2-101]
Tato so sumano gantvā paviṭṭho rājamandiraṁ
Guhasīvassa ācikkhi Paṇḍurājassa sāsanaṁ. [164] [2-102]
Sutvāna sāsanaṁ tassa dāruṇaṁ duratikkamaṁ
pasannamukhavaṇṇo va Cittayānaṁ samabravi. [165] [2-103]
Sabbalokahitatthāya maṁsanettādidānato
anappakappe sambhāre sambharitvā atandito. [166] [2-104]
Jetvā namucino senaṁ patvā sabbāsavakkhayaṁ
anāvaraṇañāṇena sabbadhammesu pāragu. [167] [2-105]
Diṭṭhadhammasukassādaṁ agaṇetvāna attano
dhammanāvāya tāresi janataṁ yo bhavaṇṇavā. [168] [2-106]
Devātidevaṁ taṁ buddhaṁ saraṇaṁ sabbapāṇinaṁ
jano hi avajānanto addhā so vañcito iti. [169] [2-107]
Iccevam-ādiṁ sutvāna so rājā satthu vaṇṇanaṁ
ānandassuppabandhehi pavedesi pasannataṁ. [170] [2-108]
Guhasīvo pasannaṁ taṁ Cittayānaṁ udikkhiya
tena saddhiṁ mahagghaṁ taṁ agamā dhātumandiraṁ. [171] [2-109]
Haricandanasambhūtadvārabāhādikehi M.
pavāḷavāḷamālāhi lambamuttālatāhi ca. [172] [2-110]
Indanīlakavāṭehi maṇikiṅkiṇikāhi ca
sovaṇṇakaṇṇamālāhi sobhitaṁ maṇithūpikaṁ. [173] [2-111]
Uccaṁ veluriyubbhāsichadanaṁ makarākulaṁ
dhātumandiram-addakkhi ratanujjalapīṭhakaṁ. [174] [2-112]
Tato setātapattassa heṭṭhā ratanacittitaṁ
disvā dhātukaraṇḍaṁ ca tuṭṭho vimbhayam-ajjhagā. [175] [2-113]
Tato Kaliṅganātho B.
mahītale nihantvāna dakkhiṇaṁ jānumaṇḍalaṁ. [176] [2-114]
Añjaliṁ paggahetvāna guṇe dasabalādike
saritvā buddhaseṭṭhassa akāsi abhiyācanaṁ. [177] [2-115]
Gaṇḍambarukkhamūlamhi tayā titthīyamaddane
yamakaṁ dassayantena pāṭihāriyam-abbhutaṁ. [178] [2-116]
Pubbakāyādinikkhantajalānalasamākulaṁ
cakkavāḷaṅgaṇaṁ katvā janā sabbe pasāditā. [179] [2-117]
Desetvāna tayo māse Abhidhammaṁ sudhāsinaṁ
nagaraṁ otarantena Saṅkassaṁ Tāvatiṁsato. [180] [2-118]
Chattavāmarasaṅkhādigāhakehi anekadhā
brahmadevāsurādīhi pūjitena tayā pana. [181] [2-119]
Ṭhatvāna maṇisopāṇe Vissakammābhinimmite
Lokavivaraṇaṁ nāma dassitaṁ pāṭihāriyaṁ. [182] [2-120]
Tathānekesu ṭhānesu munirāja tayā puna
bahūni pāṭihīrāni dassitāni sayambhunā. [183] [2-121]
Pāṭihāriyam-ajjāpi saggamokkhasukhāvahaṁ
passantānaṁ manussānaṁ dassanīyaṁ tayā iti. [184] [2-122]
Abbhuggantvā gagaṇakuharaṁ B. M.
vissajjentī rajatadhavalā raṁsiyo dantadhātu B.
dhūpāyantī sapadi bahudhā pajjalantī muhuttaṁ
nibbāyantī nayanasubhagaṁ pāṭihīraṁ akāsi. [185] [2-123]
Accheraṁ taṁ paramaruciraṁ Cittayāno narindo
disvā haṭṭho ciraparicitaṁ diṭṭhijālaṁ jahitvā
gantvā buddhaṁ saraṇam-asamaṁ sabbaseṇīhi saddhiṁ
aggaṁ puññaṁ pasavi bahudhā dhātusammānanāya. [186] [2-124]
Dutiyo Paricchedo