Dāṭhāvaṁsa
Tatiyo Paricchedo
Tato Kaliṅgādhipatissa tassa
so Cittayāno paramappatīto Text:
taṁ sāsanaṁ Paṇḍunarādhipassa
ñāpesi dhīro duratikkaman-ti. [187] [3-1]
Rājā tato Dantapuraṁ dhajehi
pupphehi dhūpehi ca toraṇehi
alaṅkaritvāna mahāvitāna-
nivāritādiccamarīcijālaṁ. [188] [3-2]
Assuppabandhāvutalocanehi
purakkhato negamanāgarehi
samubbahanto sirasā nijena
mahārahaṁ dhātukaraṇḍakaṁ taṁ. [189] [3-3]
Samussitodārasitātapattaṁ
saṅkhodarodātaturaṅgayuttaṁ
rathaṁ navādiccasamānavaṇṇam-
āruyha cittattharaṇābhirāmaṁ. [190] [3-4]
Anekasaṅkhehi balehi saddhiṁ
velātivattambudhisannibhehi
nivattamānassa bahujjanassa
vinā pi dehaṁ manasānuyāto. [191] [3-5]
Susanthataṁ sabbadhi vālukāhi
susajjitaṁ puṇṇaghaṭādikehi
pupphābhikiṇṇaṁ paṭipajja dīghaṁ
suvitthataṁ Pāṭaliputtamaggaṁ. [192] [3-6]
Kaliṅganātho kusumādikehi
naccehi gītehi ca vāditehi
dine dine addhani dantadhātuṁ
pūjesi saddhiṁ vanadevatāhi. [193] [3-7]
Suduggamaṁ sindhumahīdharehi
kamena-m-addhānam-atikkamitvā
ādāya dhātuṁ manujādhinātho
agā puraṁ Pāṭaliputtanāmaṁ. [194] [3-8]
Rājādhirājo 'tha sabhāya majjhe
disvāna taṁ vītabhayaṁ visaṅkaṁ
Kaliṅgarājaṁ paṭighābhibhuto
abhāsi pesuññakare Nigaṇṭhe. [195] [3-9]
Deve jahitvāna namassanīye
chavaṭṭhim-etena namassitaṁ taṁ
aṅgārarāsimhi sajotibhūte
nikkhippa khippaṁ dahathādhuneti. [196] [3-10]
Pahaṭṭhacittā va tato Nigaṇṭhā
rājaṅgane M.
vītaccikaṅgārakarāsipuṇṇaṁ
aṅgārakāsuṁ abhisaṅkhariṁsu. [197] [3-11]
Samantato pajjalitāya tāya
sajotiyā Roruvabheravāya
mohandhabhūtā atha titthiyā te
taṁ dantadhātuṁ abhinikkhipiṁsu. [198] [3-12]
Tassānubhāvena tamaggirāsiṁ
bhetvā sarojaṁ rathacakkamattaṁ
samantato uggatareṇujālam-
uṭṭhāsi kiñjakkhabharābhirāmaṁ. [199] [3-13]
Tasmiṁ khaṇe paṅkajakaṇṇikāya
patiṭṭhahitvā jinadantadhātu
kundāvadātāhi pabhāhi sabbā
disā pabhāsesi pabhassarāhi. [200] [3-14]
Disvāna taṁ acchariyaṁ manussā
pasannacittā ratanādikehi
sampūjayitvā jinadantadhātuṁ
sakaṁ sakaṁ diṭṭhim-avossajiṁsu. [201] [3-15]
So Paṇḍurājā pana diṭṭhijālaṁ
cirānubaddhaṁ apariccajanto
patiṭṭhapetvādhikaraññam-etaṁ
kūṭena ghātāpayi dantadhātuṁ. [202] [3-16]
Tassaṁ nimuggādhikaraṇyam-esā M. B. here [and] at vv. 21, 25
upaḍḍhabhāgena ca dissamānā
pubbācalaṭṭho va sudhāmarīci
jotesi raṁsīhi disā samantā. [203] [3-17]
Disvānubhāvaṁ jinadantadhātu- Text:
-yāpajji so vimhayam-aggarājā
ekotha issāpasuto nigaṇṭho
taṁ rājarājānam-idaṁ avoca. [204] [3-18]
Rāmādayo deva Janaddanassa
nānāvatārā Text:
tassekadeso va idaṁ chavaṭṭhi
no cenubhāvo katham-īdiso ti. [205] [3-19]
Addhā manussattam-upāgatassa
devassa pacchā tidivaṁ gatassa
dehekadeso ṭhapito hitattham-
etan-ti saccaṁ vacanaṁ bhaveyya. [206] [3-20]
Saṁvaṇṇayitvāna guṇe pahūte
Nārāyaṇassassa mahiddhikassa
nimuggam-ettādhikaraṇyam-etaṁ
sampassato me bahi nīharitvā. [207] [3-21]
Sampādayitvāna mahājanānaṁ
mukhāni paṅkeruhasundarāni
yathicchitaṁ gaṇhatha vatthujātaṁ
icc-āha rājā mukhare nigaṇṭhe. [208] [3-22]
Te titthiyā Viṇhusuraṁ guṇehi
vicittarūpehi abhitthavitvā
toyena siñciṁsu saṭhā tathā pi
ṭhitappadesā na calittha dhātu. [209] [3-23]
Jigucchamāno atha te nigaṇṭhe
so dhātuyā nīharaṇe upāyaṁ
anvesamāno vasudhādhinātho
bheriṁ carāpesi sake puramhi. [210] [3-24]
Nimuggam-etthādhikaraṇyam-ajja Text:
yo dhātum-etaṁ bahi nīhareyya
laddhāna so issariyaṁ mahantaṁ
rañño sakāsā sukham-essatī ti. [211] [3-25]
Sutvāna taṁ bheriravaṁ uḷāraṁ
puññatthiko buddhabale pasanno
tasmiṁ pure seṭṭhisuto Subhaddo
pāvekkhi rañño samitiṁ pagabbho. [212] [3-26]
Tam-aggarājaṁ atha so namitvā
sāmājikānaṁ hadayaṅgamāya
bhāsāya sabbaññuguṇappabhāvaṁ
vaṇṇesi sārajjavimutta citto. [213] [3-27]
Bhūmiṁ kiṇitvā mahatā dhanena
manoramaṁ Jetavanaṁ vihāraṁ
yo kārayitvāna jinassa datvā
upaṭṭhahī taṁ catupaccayehi. [214] [3-28]
Anāthapiṇḍippadaseṭṭhiseṭṭho
so diṭṭhadhammo papitāmaho me
tilokanāthe mama dhammarāje
tumhedhunā passatha bhattibhāraṁ. [215] [3-29]
Itthaṁ naditvāna pahūtapañño
katvāna ekaṁsam-athuttarīyaṁ Text:
mahītalaṁ dakkhiṇajānukena
āhacca baddhañjaliko avoca. [216] [3-30]
Chaddanta-nāgo savisena viddho
sallena yo lohitamakkhitaṅgo
chabbaṇṇaraṁsīhi samujjalante
chetvāna luddāya adāsi dante. [217] [3-31]
Saso pi hutvāna visuddhasīlo
ajjhattadānābhirato dvijāya
yo dajji deham-pi sakaṁ nipacca
aṅgārarāsimhi bubhukkhitāya. [218] [3-32]
Yo bodhiyā bāhiravatthudānā
atittarūpo Sivirājaseṭṭho
adāsi cakkhūni pabhassarāni
dvijāya jiṇṇāya acakkhukāya. [219] [3-33]
Yo khantivādī pi Kalāburāje
chedāpayante pi sahatthapādaṁ
pariplutaṅgo rudhire titikkhi
mettāyamāno yasadāyake va. [220] [3-34]
Yo Dhammapālo api sattamāsa-
jāto paduṭṭhe janake sakamhi
kārāpayante asimālakammaṁ
cittaṁ na Text:
Sākhāmigo yo asatā pumena
vane papātā sayamuddhaṭena
silāya bhinne pi sake lalāṭe
taṁ khemabhumiṁ anayittha mūḷhaṁ. [222] [3-36]
Ruṭṭhena mārenabhinimmitam-pi
aṅgārakāsuṁ jalitaṁ vihijja
sāmuṭṭhite sajju mahāravinde
ṭhatvāna yo seṭṭhi adāsi dānaṁ. [223] [3-37]
Migena yenopavijaññam-ekaṁ
bhītaṁ vadhā mocayituṁ kuraṅgiṁ
āghātane attasiraṁ ṭhapetvā
pamocitāññe api pāṇisaṅghā. [224] [3-38]
Yo sattavasso visikhāya paṁsu-
kīḷāparo Sambhavanāmako pi
sabbaññulīḷhāya niguḷhapañhaṁ
puṭṭho viyākāsi Sucīratena. [225] [3-39]
Hitvā nikantiṁ B.
baddhās akucchimhi ca vettavalliṁ
sākhāmige nekasahassasaṅkhe
vadhā pamocesi kapissaro yo. [226] [3-40]
Santappayaṁ dhammasudhārasena
yo mānuse Tuṇḍilasūkaro pi
isī va katvā atha ñāyaganthaṁ
nijaṁ pavattesi cirāya dhammaṁ. [227] [3-41]
Paccatthikaṁ Puṇṇakayakkham-uggaṁ
mahiddhikaṁ kāmaguṇesu giddhaṁ
yo tikkhapañño Vidhurābhidhāno
damesi Kāḷāgiri-mattakamhi. [228] [3-42]
Kulāvasāyī avirūḷhapakkho
yo buddhimā vaṭṭakapotako pi
saccena dāvaggim-abhijjalantaṁ
vassena nibbāpayi vārido va. [229] [3-43]
Yo maccharājā pi avuṭṭhikāle
disvāna macche tasite kilante
saccena vākyena mahoghapuṇṇaṁ
muhuttamattena akāsi raṭṭhaṁ. [230] [3-44]
Vicittahatthassarathādikāni
vasundharākampanakāraṇāni
puttenujāte sadise ca dāre
yo dajji Vessantarajātiyam-pi. [231] [3-45]
Buddho bhavitvā api diṭṭhadhamma-
sukhānapekkho karuṇānuvattī
sabbaṁ sahanto avamānanādiṁ
yo dukkaraṁ lokahitaṁ akāsi. [232] [3-46]
Balena saddhiṁ caturaṅgikena
abhiddavantaṁ atibhāsanena
ajeyyasatthaṁ paramiddhipattaṁ
damesi yo Ālavakam-pi yakkhaṁ. [233] [3-47]
Dehābhinikkhantahutāsanacci-
mālākulaṁ brahmabhavaṁ karitvā
bhetvāna diṭṭhiṁ sucirānubaddhaṁ
vinesi yo brahmavaraṁ munindo. [234] [3-48]
Accaṅkusaṁ dhānasudhotagaṇḍaṁ
nipātitaṭṭhālakagopurādiṁ
dhāvantam-agge Dhanapālahatthiṁ
damesi yo dāruṇam-antakaṁ va. [235] [3-49]
Manussarattāruṇapāṇipādam-
ukkhippa khaggaṁ anubandhamānaṁ
mahādayo duppasahaṁ parehi
damesi yo Aṅgulimālacoraṁ. [236] [3-50]
Yo dhammarājā vijitārisaṅgho
pavattayanto varadhammacakkaṁ
saddhammasaññaṁ ratanākarañ-ca
ogāhayī saṁ parisaṁ samaggaṁ. [237] [3-51]
Tasseva saddhammavarādhipassa
Tathāgatassappaṭipuggalassa
anantañāṇassa visāradassa
esā mahākāruṇikassa dhātu. [238] [3-52]
Anena saccena jinassa dhātu
khippaṁ samāruyha nabhantarāḷaṁ
sudhaṁsulekheva samujjalantī
kaṅkhaṁ vinodetu mahājanassa. [239] [3-53]
Tasmiṁ khaṇe sā jinadantadhātu
nabhaṁ samuggamma pabhāsayantī
sabbā disā osadhitārakā va
janaṁ pasādesi vitiṇṇakaṅkhaṁ. [240] [3-54]
Atho taritvā gaganaṅgaṇamhā
sā matthake seṭṭhisutassa tassa
patiṭṭhahitvāna sudhābhisitta-
gattaṁ va taṁ pīṇayi bhattininnaṁ. [241] [3-55]
Disvāna taṁ acchariyaṁ nigaṇṭhā
icc-abravuṁ Paṇḍunarādhipaṁ taṁ
vijjābalaṁ seṭṭhisutassa etaṁ
na dhātuyā deva ayaṁ pabhāvo. [242] [3-56]
Nisamma tesaṁ vacanaṁ narindo
icc-abravī seṭṭhisutaṁ Subhaddaṁ
yathā ca ete abhisaddaheyyuṁ
tathāvidhaṁ dassaya iddhim-aññaṁ. [243] [3-57]
Tato Subhaddo tapanīyapatte
sugandhisītodakapūritamhi
vaḍḍhesi dhātuṁ munipuṅgavassa
anussaranto caritabbhutāni. [244] [3-58]
Sā rājahaṁsīva vidhāvamānā
sugandhitoyamhi padakkhiṇena
ummujjamānā ca nimujjamānā
jane pamodassudhare akāsi. [245] [3-59]
Tato ca kāsuṁ visikhāya majjhe
katvā tahiṁ dhātum-abhikkhipitvā
paṁsūhi sammā abhipūrayitvā
bahūhi maddāpayi kuñjarehi. [246] [3-60]
Bhetvā mahiṁ uṭṭhahi cakkamattaṁ
virājamānaṁ maṇikaṇṇikāya
pabhassaraṁ rūpiyakesarehi
saroruhaṁ kañcanapattapāḷiṁ. [247] [3-61]
Patiṭṭhahitvāna tahiṁ saroje
mandānilāvattitareṇujāle
obhāsayantī va disā pabhāhi
diṭṭhā muhuttena jinassa dhātu. [248] [3-62]
Khipiṁsu vatthābharaṇāni maccā
pavassayuṁ pupphamayaṁ Sic. B. M. ca vassaṁ
ukkuṭṭhisaddehi ca sādhukāra-
nādehi puṇṇaṁ nagaraṁ akaṁsu. [249] [3-63]
Te titthiyā naṁ M.
rājādhirājaṁ atha saññapetvā
jigucchanīye kuṇapādikehi
khipiṁsu dhātuṁ parikhāya piṭṭhe. [250] [3-64]
Tasmiṁ khaṇe pañcavidhambujehi
sañchāditā haṁsagaṇopabhuttā
madhubbatālīvirutābhirāmā
ahosi sā pokkharaṇī va Nandā. [251] [3-65]
Mataṅgajā M.
kariṁsu hesāninadaṁ turaṅgā
ukkuṭṭhinādaṁ akariṁsu maccā
suvāditā dundubhi-ādayo pi. [252] [3-66]
Thomiṁsu maccā thutigītakehi
nacciṁsu ottappavibhūsanā pi
vatthāni sīse bhamayiṁsu mattā
bhujāni poṭhesum-udaggacittā [253] [3-67]
Dhūpehi kāḷāgarusambhavehi
ghanāvanaddhaṁ va nabhaṁ ahosi
samussitānekadhajāvalīhi
puraṁ tadā vatthamayaṁ akāsi. [254] [3-68]
Disvā tam-accheram-acintanīyaṁ
āmoditā maccagaṇā samaggā
atthe niyojetum-upecca tassa
vadiṁsu Paṇḍussa narādhipassa. [255] [3-69]
Disvāna yo īdisakam-pi rāja
iddhānubhāvaṁ munipuṅgavassa
pasādamattam-pi kareyya no ce
kimatthiyā tassa bhaveyya paññā. [256] [3-70]
Pasādanīyesu guṇesu rāja
pasādanaṁ sādhu-janassa dhammo
pupphanti sabbe sayam−eva vande
samuggate komudakānanāni. [257] [3-71]
Vācāya tesaṁ pana dummatīnaṁ
mā saggamaggaṁ pajahittha rāja
andhe gahetvā vicareyya ko hi
anvesamāno supathaṁ amūḷho. [258] [3-72]
Narādhipā Kappiṇa-Bimbisāra-
Suddhodanādi api tejavantā
taṁ dhammarājaṁ saraṇaṁ upecca
piviṁsu dhammāmatam-ādarena. [259] [3-73]
Sahassanetto tidasādhipo pi
khīṇāyuko khiṇabhavaṁ munindaṁ
upecca dhammaṁ vimalaṁ nisamma
alattha āyuṁ api diṭṭhadhammo. [260] [3-74]
Tuvam-pi tasmiṁ jitapañcamāre
devātideve varadhammarāje
saggāpavaggādhigamāya khippaṁ
cittaṁ pasādehi narādhirāja. [261] [3-75]
Sutvāna tesaṁ vacanaṁ narindo
vitiṇṇakaṅkho ratanattayamhi
senāpatiṁ atthacaraṁ avoca
pahaṭṭhabhāvo parisāya majjhe. [262] [3-76]
Asaddahāno ratanattayassa
guṇe bhavacchedanakāraṇassa
cirāya dulladdhipathe caranto
ṭhito sarajje api vañcitohaṁ. [263] [3-77]
Mohena khajjopaṇakaṁ dhamesiṁ
sītaddito dhūmasikhe jalante
pipāsito sindhujalaṁ pahāya
piviṁ pamādena marīcitoyaṁ. [264] [3-78]
Pariccajitvā amataṁ cirāya
jivatthiko tikkhavisaṁ akhādiṁ
vihāyahaṁ campakapupphadāmaṁ
adhārayiṁ jattusu nāgabhāraṁ. [265] [3-79]
Gantvāna khippaṁ parikhā samīpaṁ
ārādhayitvā jinadantadhātuṁ
ānehi pūjāvidhinā karissaṁ
puññāni sabbattha sukhāvahāni. [266] [3-80]
Gantvā tato so parikhāsamīpaṁ
senādhinātho paramappatīto
dhātuṁ munindassa namassamāno
ajjhesi rañño hitam-ācaranto. [267] [3-81]
Cirāgataṁ diṭṭhimalaṁ pahāya
alattha saddhaṁ sugate narindo
pāsādam-āgamma pasādam-assa
vaḍḍhehi rañño ratanattayamhi. [268] [3-82]
Tasmiṁ khaṇe pokkharaṇī vicittā
phullehi sovaṇṇasaroruhehi
alaṅkarontī gaganaṁ ahosi
Mandākinī vābhinavāvatārā. [269] [3-83]
Haṁsaṅganevātha munindadhātu
sā paṅkajā paṅkajam-okkamantī
kundāvadātāhi pabhāhi sabbaṁ
khīrodakucchiṁ va puraṁ akāsi. [270] [3-84]
Tato surattañjalipaṅkajamhi
patiṭṭhahitvāna camūpatissa
sandissamānā mahatā janena
mahapphalaṁ mānusakaṁ akattha. [271] [3-85]
Sutvāna vuttantam-imaṁ narindo
pahaṭṭhabhāvo padasā va gantvā
saṁsūcayanto diguṇaṁ pasādaṁ
suvimhito pañjaliko avoca. [272] [3-86]
Vohāradakkhā manujā muninda
saṅghaṭṭayitvā nikasopalamhi
karonti agghaṁ varakañcanassa
eso hi dhammo carito purāṇo. [273] [3-87]
Maṇiṁ pasatthākarasambhavaṁ pi
hutāsakammehibhisaṅkharitvā
pāpenti rājaññakirīṭakoṭiṁ
vibhūsanatthaṁ viduno manussā. [274] [3-88]
Vīmaṁsanatthāya tavādhunā pi
mayā kataṁ sabbam-idaṁ muninda
āguṁ mahantaṁ khama bhūripañña
khippaṁ mamālaṅkuru uttamaṅgaṁ. [275] [3-89]
Patiṭṭhitā tassa tato kirīte
maṇippabhābhāsini dantadhātu
amuñci raṁsī dhavalā pajāsu
sinehajātā iva khīradhārā. [276] [3-90]
So dantadhātuṁ sirasā vahanto
padakkhiṇaṁ taṁ nagaraṁ karitvā
sampūjayanto kusumādikehi
susajjitantepuram B:
Samussitodārasitātapatte
pallaṅkaseṭṭhe ratanujjalamhi
patiṭṭhapetvāna jinassa dhātuṁ
pūjesi rājā ratanādikehi. [278] [3-92]
Buddhādivatthuttayam-eva rājā
āpāṇakoṭiṁ saraṇaṁ upecca
hitvā vihiṁsaṁ karuṇādhivāso
ārādhayī sabbajanaṁ guṇehi. [279] [3-93]
Kāresi nānāratanappabhāhi
sahassaraṁsī va virocamānaṁ
narādhipo bhattibharānurūpaṁ
sucittitaṁ dhātunivesanam-pi. [280] [3-94]
Vaḍḍhesi so dhātugharam-pi dhātuṁ
alaṅkaritvā sakalaṁ puram-pi
sesena pūjāvidhinā atitto
pūjesi raṭṭhaṁ sadhanaṁ sabhogaṁ. [281] [3-95]
Āmantayitvā Guhasīvarājaṁ
sammānitaṁ attasamaṁ karitvā
dānādikaṁ puññam-anekarūpaṁ
saddhādhano sañcini rājaseṭṭho. [282] [3-96]
Tato so bhūpālo kumatijanasaṁsaggam-anayaṁ
nirākatvā magge sugatavacanujjotasugame
padhāvanto sammā saparahitasampatticaturo
pasatthaṁ lokatthaṁ acari caritāvajjitajano. [283] [3-97]
Tatiyo Paricchedo