Dāṭhāvaṁsa
Catuttho Text:
Carati dharaṇipāle rājadhammesu tasmiṁ
samaracaturaseno Khīradhāro narindo
nijabhujabalalīlārātidappappamāthī
vibhavajanitamāno yuddhasajjobhigañchi. [284] [4-1]
Karivaram-atha disvā so guhādvārayātaṁ
paṭibhayarahitatto sīharājā va rājā
nijanagarasamīpāyātam-etaṁ narindaṁ
amitabalamamahoghenottharantobhiyāyi. [285] [4-2]
Uditabahaladhūlīpāḷiruddhantaḷikkho M.
samadavividhayodhārāvasaṁrambhabhīme
nisitasarasatālīvassadhārākarāle< M.
ajini mahati yuddhe Paṇḍuko Khīradhāraṁ. [286] [4-3]
Atha narapatiseṭṭho saṅgahetvāna raṭṭhaṁ
nijatanujavarasmiṁ rajjabhāraṁ nidhāya
sugatadasanadhātuṁ sampaṭicchāpayetvā
pahiṇi ca Guhasīvaṁ sakkaritvā saraṭṭhaṁ. [287] [4-4]
Suciram-avanipālo saññamaṁ ajjhupeto
vividhavibhavadānā yācake tappayitvā
tidasapurasamājaṁ dehabhedā payāto
kusalaphalam-anappaṁ patthitaṁ paccalattha. [288] [4-5]
Narapati Guhasīvo taṁ munindassa dhātuṁ
sakapuram-upanetvā sādhu sammānayanto
sugatigamanamagge pāṇino yojayanto
sucaritam-abhirūpaṁ sañcinanto vihāsi. [289] [4-6]
Agaṇitamahimass’ Ujjenirañño tanūjo
purimavayasi yevāraddhasaddhābhiyogo
dasabalatanudhātuṁ pūjituṁ tassa rañño
puravaram-upayāto Dantanāmo kumāro. [290] [4-7]
Guṇajanitapasādaṁ taṁ Kaliṅgādhināthaṁ
nikhilaguṇanivāso so kumāro karitvā
vividhamahavidhānaṁ sādhu sampādayanto
avasi sugatadhātuṁ anvahaṁ vandamāno. [291] [4-8]
Abhavi ca Guhasīvassāvanīsassa dhītā
vikacakuvalayakkhī haṁsakantābhiyātā
vadanajitasarojā hāridhammillabhārā
kucabharanamitaṅgī Hemamālābhidhānā. [292] [4-9]
Akhilaguṇanidhānaṁ bandhubhāvānurūpaṁ
suvimalakulajātaṁ taṁ kumāraṁ viditvā
narapati Guhasīvo attano dhītaraṁ taṁ
adadi sabahumānaṁ rājaputtassa tassa. [293] [4-10]
Manujapati kumāraṁ dhāturakkhādhikāre
pacuraparijanaṁ taṁ sabbathā yojayitvā
gavamahisasahassādīhi sampīṇayitvā
sakavibhavasarikkhe issaratte ṭhapesi. [294] [4-11]
Samarabhuvi vinaṭṭhe Khīradhāre narinde
Malayavanam-upetā bhāgineyyā kumārā
pabalam-atimahantaṁ saṁharitvā balaggaṁ
upapuram-upagañchuṁ dhātuyā gaṇhaṇatthaṁ. [295] [4-12]
Atha nagarasamīpe te nivesaṁ karitvā
savaṇakaṭukam-etaṁ sāsanaṁ pesayiṁsu
sugatadasanadhātuṁ dehi vā khippam-amhaṁ
yasasirijananiṁ vā kīḷa saṅgāmakeḷiṁ. [296] [4-13]
Sapadi dharaṇipālo sāsanaṁ taṁ suṇitvā
avadi rahasi vācaṁ rājaputtassa tassa
na hi sati mama dehe dhātum-aññassa dassaṁ
aham-api yadi jetuṁ neva te sakkuṇeyyaṁ. [297] [4-14]
Suranaranamitaṁ taṁ dantadhātuṁ gahetvā
gahitadijavilāso B. here and below 21, 43,
iti vacanam-udāraṁ mātulassātha sutvā
tam-avaca Guhasīvaṁ Dantanāmo kumāro. [298] [4-15]
Tava ca mama ca ko vā Sīhaḷe bandhubhūto
jinacaraṇasaroje bhattiyutto ca kov vā
jalanīdhiparatīre Sīhaḷaṁ khuddadesaṁ
katham-aham-atinessaṁ dantadhātuṁ jinassa [299] [4-16]
Tam-avadi Guhasīvo bhāgineyyaṁ kumāraṁ
dasabalatanudhātū saṇṭhitā Sīhaḷasmiṁ
bhavabhayahatidakkho vattate satthu dhammo
gaṇanapatham-atītā bhikkhavo cāvasiṁsu. [300] [4-17]
Mama ca piyasahāyo so Mahāsenarājā
jinacaraṇa sarojadvandasevābhiyutto
salilam-api ca phuṭṭhaṁ dhātuyā patthayanto
vividharatanajātaṁ pābhataṁ pesayittha. [301] [4-18]
Pabhavati manujindo sabbadā buddhimā so
sugatadasanadhātuṁ pūjituṁ pūjaneyyaṁ
paricitavisayamhā vippavutthaṁ bhavantaṁ
vividhavibhavadānā sādhu saṅgaṇhituṁ ca. [302] [4-19]
Nijaduhitu patiṁ taṁ ittham-ārādhayitvā
narapati Guhasīvo saṅgahetvāna senaṁ
raṇadharaṇim-upeto so kumārehi saddhiṁ
maraṇaparavasattaṁ ajjhagā yujjhamāno. [303] [4-20]
Atha narapatiputto Dantanāmo suṇitvā
savaṇakaṭukam Text:
gahitadijavilāso dantadhātuṁ gahetvā
turitaturitabhūto so puramhā palāyi. M.
Sarabhasam-upagantvā dakkhiṇaṁ cātha desaṁ
avicalitasabhāvo iddhiyā devatānaṁ
nadim-atimahatiṁ so uttaritvāna puṇṇaṁ
nidahi dasanadhātuṁ vālukārāsimajjhe. [305] [4-22]
Puna puram-upagantvā taṁ gahītaññavesaṁ
bhariyam-api gahetvā āgato tattha khippaṁ
sugatadasanadhātuṁ vālukāthupakucchiṁ
ṭhapitam-upacaranto acchi gumbantarasmiṁ. [306] [4-23]
Sapadi nabhasi thero gacchamāno paneko
vividhakiraṇajālaṁ vālukārāsithūpā
aviralitam M.
paṇami sugatadhātuṁ otaritvāna tattha. [307] [4-24]
Munisutam-atha disvā jampatī te patītā
nijagamanavidhānaṁ sabbam-ārocayiṁsu
dasabalatanujo so dhāturakkhāniyutto
parahitaniratatto te ubho ajjhabhāsi. [308] [4-25]
Dasabalatanudhātuṁ Sīhaḷaṁ netha tumhe
agaṇitatanukhedā vītasārajjam-etaṁ
api ca gamanamagge jātamatte vighāte
saratha mamam-anekopaddavacchedadakkhaṁ. [309] [4-26]
Iti sugatananūjo Text:
puna pi tad-anurūpaṁ desayitvāna dhammaṁ
puthutaram-apanetvā sokasallaṁ ca gāḷhaṁ
sakavasatim-upeto antaḷikkhena dhīro. [310] [4-27]
Bhujagabhavanavāsī B:
bhujagapati mahiddhī Paṇḍubhārābhidhāno
sakapurapavaramhā nikkhamitvā caranto
samupagami tadā taṁ ṭhānam-icchāvasena. [311] [4-28]
Vimalapulinathūpā so samuggacchamānaṁ
sasiruciramarīcijjālam B:
ṭhitam-atha munidhātuṁ vālukārasigabbhe
kim-idam-iti sakaṅkhaṁ pekkhamāno avedi. [312] [4-29]
Sapadi sabahumāno so asandissamāno
ratanamayakaraṇḍaṁ dhātuyuttaṁ gilitvā
vitataputhuladeho bhogamālāhi tuṅgaṁ
kanakasikharirājaṁ veṭhayitvā sayittha. [313] [4-30]
Salilanidhisamīpaṁ jampatī gantukāmā
pulinatalagataṁ taṁ dantadhātuṁ adisvā
nayanasaliladhāraṁ sokajātaṁ kirantā
sugatasutavaraṁ taṁ taṅkhaṇenussariṁsu. [314] [4-31]
Atha sugatasuto so cintitaṁ saṁviditvā
agami savidham-esaṁ sokadīnānanānaṁ
asuṇi ca jinadhātuṁ vālukārāsimajjhe
nihitam-api adiṭṭhaṁ pūjitaṁ jampatīhi. [315] [4-32]
Sayitam-atha yatī so dibbacakkhuppabhāvā
ratanagirinikuñje nāgarājaṁ apassi
vihagapatisarīraṁ māpayī tam B:
vitataputhulapakkhenantaḷikkhaṁ thakentaṁ. [316] [4-33]
Jaladhim-atigabhīraṁ taṁ dvidhā so karitvā
pabalapavanavegenattano pakkhajena
sarabhasam-ahidhāvaṁ bhīmasaṁrambhayogā
abhigami bhujagindaṁ Merupāde nipannaṁ. [317] [4-34]
Jahitabhujagaveso taṅkhaṇe B. (here and at 31 and 52)
paṭibhayacakitatto saṁkhipitvāna bhogo
sarabhasam-upagantvā tassa pāde namitvā
vinayamadhuram Text:
Sakalajanahitatthaṁ eva jāyanti buddhā
bhavati janahitatthaṁ dhātumattassa pūjā
aham-api jinadhātuṁ pūjayitvā mahagghaṁ
kusalaphalam-anappaṁ sañcinissan M.
Atha manujagaṇānaṁ saccabodhārahānaṁ
vasatibhavanam-esā nīyate Sīhaḷaṁ taṁ
munivaratanudhātuṁ tena dehīti vutto
bhujagapati karaṇḍaṁ dhātugabbhaṁ adajji. [320] [4-37]
Vihagapatitanuṁ taṁ saṁharitvāna thero
jalacarasatabhīmā aṇṇavā uppatitvā
sakalapaṭhavicakke rajjalakkhiṁ va dhātuṁ
narapatitanujānaṁ jampatīnaṁ adāsi. [321] [4-38]
Iti katabahukāre saṁyaminde payāte
sugatadasanadhātuṁ muddhanā ubbahantā
mahati vipinadevādīhi magge payutte
vividhamahavidhāne te tato nikkhamiṁsu [322] [4-39]
Mudusurabhisamīro kaṇṭakādivyapeto
vimalapulinahārī āsī sabbattha maggo
ayanam-upagate te dantadhātuppabhāvā
nigamanagaravāsī sādhu sammānayiṁsu. [323] [4-40]
Kusumasurabhicuṇṇākiṇṇahatthāhi niccaṁ
sakutukam-anuyātā kānane devatāhi
acalagahanaduggaṁ B. M.
agamum-aturitā te paṭṭanaṁ Tāmalittiṁ. [324] [4-41]
Acalapadarabaddhaṁ suṭṭhitodārakūpaṁ
uditaputhulakāraṁ dakkhaniyyāmakaṁ ca
sayamabhimata-Laṅkāgāminiṁ nāvam-ete
sapadi samuparūḷhaṁ addasuṁ vāṇijehi. [325] [4-42]
Atha dijapavarā te Sīhaḷaṁ gantum-icchaṁ
sarabhasam-upagantvā nāvikassāvadiṁsu
sutisukhavacasā so sādhu vuttena cesaṁ M.
pamuditahadayo te nāvam-āropayittha. [326] [4-43]
Jalanidhim-abhirūḷhesvesu ādāya dhātuṁ
samabhavum-upasantā lolakallolamālā
samasurabhimanuñño uttaro vāyi vāto
vimalarucirasobhā sabbathāsuṁ disā pi. [327] [4-44]
Nabhasi asitasobhe Venateyyo va nāvā
pabalapavanavegā sattataṁ dhāvamānā
nayanavisayabhāvātītatīrācalādiṁ
pavisi jaladhimajjhaṁ pheṇapupphābhikiṇṇaṁ. Text:
Atha abhavi samuddo bhīmasaṁvaṭṭavātā-
bhihatasikharikūṭākāravīcippabandho
savaṇabhiduraghorārāvarundhantaḷikkho
bhayacakitamanussakkandito sabbarattiṁ. [329] [4-46]
Udayasikharisīsaṁ nūtanādiccabimbe
upagatavati tassā rattiyā accayamhi
salilanidhijalaṁ taṁ santakallolamālaṁ
asitamaṇivicittaṁ koṭṭimaṁ vāvabhāsi. [330] [4-47]
Atha vitataphaṇālībhiṁsanā keci nāgā
surabhikusumahatthā keci dibbattabhāvā
ruciramaṇipadīpe keci sandhārayantā Text:
nijasirasi karontā keci kaṇḍuppalāni. [331] [4-48]
Phuṭakumudakalāpe jattuneke vahantā
kanakakalasamālā ukkhipantā ca keci
pavanacalitaketuggāhakā keci eke
rucirakanakacuṇṇāpuṇṇacaṅgoṭahatthā. [332] [4-49]
Salalitaramaṇīyaṁ B.
salayamadhuragītaṁ gāyamānā va keci
pacuraturiyabhaṇḍe āhanantā ca M.
munivaratanudhātuṁ pūjituṁ uṭṭhahiṁsu. [333] [4-50]
Rucirakacakalāpā rājakaññāya tassā
munivaradasanaṁ taṁ ambaraṁ uppatitvā
asitajaladagabbhā niggate vindulekhā
ujurajatasalākāsannibhe muñci raṁsī. [334] [4-51]
Atulitam-anubhāvaṁ dhātuyā pekkhataṁ taṁ
pamuditahadayānaṁ taṅkhaṇe pannagānaṁ
paṭiravaharitānaṁ sādhuvādādikānaṁ
gaganam-apariyantaṁ vāsi vitthāritānaṁ. [335] [4-52]
Pavisi sugatadāṭhādhātu sā moḷigabbhaṁ B.
puna gaganatalamhā otaritvāna tassā
phaṇadharanivahā te taṁ tariṁ vārayitvā
maham-akarum-udāraṁ sattarattindivamhi. [336] [4-53]
Acalam-iva vimānaṁ antaḷikkhamhi nāvaṁ
gativirahitam-ambhorāsimajjhamhi disvā
bhayavilulitacittā jampatī te samaggā
dasabalatanujaṁ taṁ iddhimantaṁ sariṁsu. [337] [4-54]
Sapadi munisuto so cittam-esaṁ viditvā
nabhasi jaladharālī maddamānobhigantvā
vihagapatisarīraṁ māpayitvā mahantaṁ
bhayacakitabhujaṅge te palāpesi M.
Itthaṁ buddhisute bhujaṅgajanitaṁ bhītiṁ sametvā gate
sā nāvā pavanā pakampitadhajā tuṅgaṁ taraṅgāvaliṁ
bhindantī gativegasā puthutaraṁ meghāvalīsannibhaṁ
Laṅkāpaṭṭanam-otarittha sahasā therassa tassiddhiyā. [339] [4-56]
Catuttho Paricchedo