Dhammatthavinicchayo
Dhammatthā
5. Cha Dhātuyo
from MN 140, Dhātuvibhaṅgasuttaṁ
Chayimā, bhikkhu, dhātuyo:
Pathavīdhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā.
Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā pathavīdhātu?
Yaṁ ajjhattaṁ, paccattaṁ, kakkhaḷaṁ, kharigataṁ, upādinnaṁ, seyyathīdaṁ:
yaṁ vā panaññam-pi kiñci ajjhattaṁ, paccattaṁ, kakkhaḷaṁ, kharigataṁ, upādinnaṁ, ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā pathavīdhātu.
Yā ceva kho pana ajjhattikā pathavīdhātu, yā ca bāhirā pathavīdhātu pathavīdhātur-evesā: Taṁ netaṁ mama, nesoham-asmi, na meso attā ti, evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā, pathavīdhātuyā nibbindati, pathavīdhātuyā cittaṁ virājeti.
Āpodhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā.
Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā āpodhātu?
Yaṁ ajjhattaṁ, paccattaṁ, āpo, āpogataṁ, upādinnaṁ, seyyathīdaṁ:
yaṁ vā panaññam-pi kiñci ajjhattaṁ, paccattaṁ, āpo, āpogataṁ, upādinnaṁ, ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā āpodhātu.
Yā ceva kho pana ajjhattikā āpodhātu, yā ca bāhirā āpodhātu āpodhātu-r-evesā: Taṁ netaṁ mama, nesoham-asmi, na meso attā ti, evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā, āpodhātuyā nibbindati, āpodhātuyā cittaṁ virājeti.
Tejodhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā.
Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā tejodhātu?
Yaṁ ajjhattaṁ, paccattaṁ, tejo tejogataṁ upādinnaṁ, seyyathīdaṁ:
Yena ca santappati, yena ca jīrīyati, yena ca pariḍayhati, yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ sammā pariṇāmaṁ gacchati, yaṁ vā panaññam-pi kiñci ajjhattaṁ, paccattaṁ, tejo, tejogataṁ, upādinnaṁ, ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā tejodhātu.
Yā ceva kho pana ajjhattikā tejodhātu, yā ca bāhirā tejodhātu tejodhātur-evesā: Taṁ netaṁ mama, nesoham-asmi, na meso attā ti, evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā, tejodhātuyā nibbindati, tejodhātuyā cittaṁ virājeti.
Vāyodhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā.
Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā vāyodhātu?
Yaṁ ajjhattaṁ, paccattaṁ, vāyo, vāyogataṁ, upādinnaṁ, seyyathīdaṁ:
Uddhaṅgamā vātā, adhogamā vātā, kucchisayā vātā, koṭṭhāsayā vātā, aṅgamaṅgānusārino vātā, assāso, passāso iti, yaṁ vā panaññam-pi kiñci ajjhattaṁ, paccattaṁ, vāyo, vāyogataṁ, upādinnaṁ, ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā vāyodhātu.
Yā ceva kho pana ajjhattikā vāyodhātu, yā ca bāhirā vāyodhātu vāyodhātur-evesā: Taṁ netaṁ mama, nesoham-asmi, na meso attā ti, evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā, vāyodhātuyā nibbindati, vāyodhātuyā cittaṁ virājeti.
Ākāsadhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā.
Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā ākāsadhātu?
Yaṁ ajjhattaṁ, paccattaṁ, ākāsaṁ, ākāsagataṁ, upādinnaṁ, seyyathīdaṁ:
Kaṇṇacchiddaṁ nāsacchiddaṁ mukhadvāraṁ, yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ ajjhoharati, yattha ca asitapītakhāyitasāyitaṁ santiṭṭhati, yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ adhobhāgaṁ nikkhamati, yaṁ vā panaññam-pi kiñci ajjhattaṁ, paccattaṁ, ākāsaṁ, ākāsagataṁ, aghaṁ, aghagataṁ, vivaraṁ, vivaragataṁ, asamphuṭṭhaṁ maṁsalohitehi, upādinnaṁ, ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā ākāsadhātu.
Yā ceva kho pana ajjhattikā ākāsadhātu, yā ca bāhirā ākāsadhātu ākāsadhātur-evesā: Taṁ netaṁ mama, nesoham-asmi, na meso attā ti: evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evam-etaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā, ākāsadhātuyā nibbindati, ākāsadhātuyā cittaṁ virājeti.
Tena ca viññāṇena kiṁ vijānāti?
So sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno: Sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī ti pajānāti.
Tasseva sukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedanīyaṁ, phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā, sā nirujjhati, sā vūpasammatī ti, pajānāti.
So dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno: Dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī ti pajānāti.
Tasseva dukkhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā, sā nirujjhati, sā vūpasammatī ti, pajānāti.
So adukkham-asukhaṁ vedanaṁ vedayamāno: Adukkham-asukhaṁ vedanaṁ vedayāmī ti pajānāti.
Tasseva adukkham-asukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkham-asukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkham-asukhā vedanā, sā nirujjhati, sā vūpasammatī ti, pajānāti.