Śrutabodha by Śrīmat Kālidāsa
edited by
Vāsudev Laxmaṇ Shāstrī Paṇśīkar
(Bombay, 1906)
[Introduction]
chandasāṁ lakṣaṇaṁ yena śrutamātreṇa budhyate |
tamahaṁ saṁpravakṣyāmi śrutabodhamavistaram || 1 ||
saṁyuktādyaṁ dīrghaṁ sānusvāraṁ visargasaṁmiśram |
vijñeyamakṣaraṁ guru pādāntasthaṁ vikalpena || 2 ||
P fn: some add the following verse at this point:
yaratā lāghavaṁ yānti manau tu gurulāghavam
As Śrutabodha dispenses with the description by gaṇas, it seems that this verse is unwanted here, though it provides a fine summary of the gaṇa system. ekamātro bhaveddhrasvo dvimātro dīrgha ucyate |
trimātrastu pluto jñeyo vyañjanaṁ cārdhamātrakam || 3 ||
[Mātrāchandas]
yasyāḥ pāde prathame dvādaśa mātrāstathā ttīye 'pi |
aṣṭādaśa dvitīye caturthake pañcadaśa sāryā || 4 ||
āryāpūrvārdhasamaṁ dvitīyamapi bhavati yatra
chandovidastadānīṁ gītiṁ tāmamtavāṇi bhāṣante || 5 ||
āryottarārdhatulyaṁ prathamārdhamapi prayuktaṁ cet |
kāmini tāmupagītiṁ pratibhāṣante