Śrutabodha by Śrīmat Kālidāsa
edited by
Vāsudev Laxmaṇ Shāstrī Paṇśīkar
(Bombay, 1906)
[Akṣaracchandas]
ādyacaturthaṁ
pañcamakaṁ cet |
yatra guru syāt-
sākṣarapaṅktiḥ || 7 ||
agurucatuṣkaṁ
bhavati gurū dvau |
ghanakucayugme
śaśivadanāsau || 8 ||
tūryaṁ pañcamakaṁ ced-
yatra syāllaghu bāle |
vidvadbhirmganetre
proktā sā madalekhā || 9 ||
[Śloka This metre is also known as Anuṣṭubha, and Vaktra. In the 5th , 6th , & 7th positions of the prior line, the following variations are allowed: ⏑⏑⏑; −⏑⏑; −,−−; & ,−⏑−. = 8 + 8 syllables]
śloke ṣaṣṭhaṁ guru jñeyaṁ sarvatra laghu pañcamam |
dvicatuḥpādayorhrasvaṁ saptamaṁ dīrghamanyayoḥ || 10 ||
pañcamaṁ laghu sarvatra saptamaṁ dvicaturthayoḥ |
ṣaṣṭhaṁ guru vijānīyādetatpadyasya lakṣaṇam || 11 ||
[Māṇavakākrīḍa This metre is called simply Māṇavaka in Vttaratnākara. = 8 syllables]
ādigataṁ turyagataṁ
pañcamakaṁ cāntyagatam |
syādguru cetsaṁkathitaṁ
māṇavakākrīḍamidam || 12 ||
[Nagasvarūpiṇī This metre is known as Pramāṇikā in Vttaratnākara. = 8 syllables]
dvituryaṣaṣṭhamaṣṭamaṁ
guru prayojitaṁ yadā |
tadā nivedayanti tāṁ
budhā nagasvarūpiṇīm || 13 ||
sarve varṇā dīrghā yasyāṁ
viśrāmaḥ syādvedairvedaiḥ |
vidvadvndairvīṇāvāṇi
vyākhyātā sā vidyunmālā || 14 ||
tanvi guru syādādyacaturthaṁ
pañcamaṣaṣṭhaṁ cāntyamupāntyam |
indriyabāṇairyatra virāmaḥ
sā kathanīyā campakamālā || 15 ||
[Maṇimadhya = 9 syllables]As the sequence of metres is ascending in quantity, this would appear to be out of place, as it is preceded, and followed, by metres of 10 syllables.
campakamālā yatra bhaved-
antyavihīnā premanidhe |
chandasi dakṣā ye kavayas-
tanmaṇimadhyaṁ -
mandākrāntāntyayatirahitā
sālaṁkāre yadi bhavati yā |
sā vidvadbhirdhruvamabhihitā
jñeyā haṁsī kamalavadane || 17 ||