Śrutabodha by Śrīmat Kālidāsa

edited by

Vāsudev Laxmaṇ Shāstrī Paṇśīkar

(Bombay, 1906)

 

[Akṣaracchandas, continued]

 

[Prabhāvatī = 13 syllables]

−−⏑−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−
yasyāṁ priye prathamakamakṣaradvayaṁ
turyaṁ tathā guru navamaṁ daśāntimam daśāntikam. |
sāntyaṁ bhavedyatirapi cedyugagrahaiḥ
sālakṣyatāmamtarute bhavedyadiviratiyugagrahaiḥsālakṣitāhyamtalate. prabhāvatī || 34 ||

 

[Praharṣiṇī = 13 syllables]

−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−
ādyaṁ cettritayamathāṣṭamaṁ navāntyaṁ
dvāvantyau dvecāntye. guruviratau subhāṣite syāt |
viśrāmo bhavati maheśanetradigbhir-
vijñeyā nanu sudati subhage. praharṣiṇī sā || 35 ||

 

[Vasantatilaka = 14 syllables]

−−⏑−⏑⏑⏑−,⏑⏑−⏑−−
ādyaṁ dvitīyamapi cedguru taccaturthaṁ
yatrāṣṭamaṁ ca daśamāntyamupāntyamantyam |
aṣtābhirinduvadane viratiśca ṣaḍbhiḥ kāmāṅkuśāṅkuśitakāmimataṅgajendre.
kānte vasantatilakaṁ kila taṁ tāṁ. vadanti || 36 ||

 

[Mālinī = 15 syllables]

⏑⏑⏑⏑⏑⏑−−,−⏑−−⏑−−
prathamamaguruṣaṭkaṁ vidyate yatra kānte
tadanu ca daśamaṁ cedakṣaraṁ dvādaśāntyam |
giribhiratha turaṅgairyatra kānte virāmaḥ
sukavijanamanojñā mālinī sā prasiddhā || 37 ||

 

[Hariṇī = 17 syllables]

⏑⏑⏑⏑⏑−,−−−−,⏑−⏑⏑−⏑−
sumukhi laghavaḥ pañca prācyāstato daśamāntimaḥ daśamāntikam.
tadanu lalitālāpe varṇau ttīyacaturthakau yadi tricaturdaśau. |
prabhavati punaryatropāntyaḥ sphuratkanakaprabhe sphuratkarakaṅkaṇe.
yatirapi rasairvedairaśvaiḥ smtā hariṇīti sā || 38 ||

 

[Śikhariṇī = 17 syllables]

⏑−−−−−,⏑⏑⏑⏑⏑−−⏑⏑⏑−
yadi prācyo yadāpūrvo. hrasvaḥ kalitakamale kamalanayane. This footnote has no corresponding reference number in the text. pañca guravaḥ ṣaṣṭhakaparāḥ
tato varṇāḥ pañca praktisukumārāṅgi laghavaḥ |
trayo 'nye copāntyāḥ sutanujaghane -jaghanā. bhogasubhage
rasairīśairyasyāṁ rudrair-. bhavati viratiḥ sā śikhariṇī || 39 ||

 

[Pthvī = 17 syllables]

⏑−⏑⏑⏑−⏑−,⏑⏑⏑−⏑−−⏑−
dvitīyamalikuntale guru ṣaḍaṣṭamadvādaśaṁ ṣaḍaṣṭamaṁ.
caturdaśamatha priye guru gabhīranābhihrade |
sapañcadaśamāntimaṁ -daśamantikaṁ. tadanu yatra kānte yatir-
girīndraphaṇabhtkulairbhavati -phaṇi-. subhru pthvīti pthvī hi. sā || 40 ||

 

[Mandākrāntā = 17 syllables]

−−−−,⏑⏑⏑⏑⏑−,−⏑−−⏑−−
catvāraḥ prāksutanu guravo dvau daśaikādaśau dvādaśau [in place of dvau daśai-]. cen-
mugdhe varṇau tadanu kumudāmodini dvādaśāntyau |
tadvaccāntyau yugarasahayairyacca -yatra [in place of -yacca]. kānte virāmo
mandākrāntāṁ pravarakavayastanvi tāṁ saṁgirante || 41 ||

 

[Śārdūlavikrīḍita = 19 syllables]

−−−⏑⏑−⏑−⏑⏑⏑−,−−⏑−−⏑−
ādyaṁ yatra guru trayaṁ ādyāścedguravastrayaṁ. priyatame ṣaṣṭhaṁ tataścāṣṭamaṁ ṣaṣṭhastathācāṣṭamaṁ.
santyekādaśatastrayastadanu nanvekādaśa-. cedaṣṭādaśādyāntimāḥ -aṣṭādaśādyau tataḥ. |
mārtaṇḍairmunibhiśca yatra viratiḥ pūrṇendubimbānane
tadvttaṁ pravadanti kāvyarasikāḥ śārdūlavikrīḍitaṁ || 42 ||

 

[Sragdharā = 21 syllables]

−−−−⏑−−,⏑⏑⏑⏑⏑⏑−,−⏑−−⏑−−
catvāro yatra varṇāḥ prathamamalaghavaḥ ṣaṣṭhakaḥ saptamo 'pi
dvau tadvatṣoḍaśādyau mgamadatilake -mudite [in place of -tilake]. ṣoḍaśāntyau tathāntyau |
rambhāstambhorukānte munimunimunibhirdśyate cedvirāmo
bāle vandyaiḥ kavīndraiḥ sutanu nigaditā sragdharā sā prasiddhā || 43 ||

iti śrīkālidāsaviracitaḥ śrutabodhaḥ saṁpūrṇaḥ